كاژ گردد . [ تشريح چشم و كتب آن ] همان گونه كه قوه باصره براى انسان از جميع حواس پنجگانه ظاهر الزم و اوجب است و جهاز چشم مر او را آلت است ، و به تعبير لطيف على بن ربن طبرى در فردوس الحكمة : « إنّ العينين سراجا البدن » « 1 » يعنى : دو چشم ، دو چراغ بدن‌اند - ، و بواسطه شرافتى كه چشم را است ايزد تعالى مقرّ و جايگاه آن را در بالاى اندام انسان قرار داد تا بر اطراف و اكنافش مشرف باشد و درست ديده بانى كند و انسان را از سقوط در مغاكها و وقوع در پرتگاه‌ها و مانند آنها حفظ نمايد ، و از عثور بر شجر و حجر و برخورد بر اين و آن باز دارد ؛ و نيز او را در محفظه‌اى چند مقرّر داشت كه از آفات وقايع و حوادث محفوظ بماند ، و غشاء مقله را بسان شيشه‌اى كه بر روى جعبه ساعت تعبيه كنند محيط گردانيده ، و ابروان را حافظ ، و جفنين - يعنى دو پلك - را به جهت آن حاجب قرار داد كه همچون سرپوش در فوق و تحت مقله قرار گرفته‌اند تا در زمان حاجت باز ، و در غير ضرورت و لزوم بسته گشته ، چشم را از عاهات و عوارض و آسيبها مصون دارند ؛ همچنين چشم پزشك بايد كسى باشد كه به قاعده علم تشريح از تركيب اعصاب و عضلات و ترتيب اغشيه و رطوبات و طبقات آنها به خوبى بصيرت داشته باشد تا بداند علّت ساريه عضو در كدامين جزء است ، و باعث حدوث و موجب زوال اين چيست كه طريقه ازالت علّت و اعادت صحت را دريابد و متصدّى معالجه آن عضو شريف گردد ، و گرنه آيه « لَطَمَسْنا عَلى أَعْيُنِهِمْ » « 2 » را بر بيمار بيچاره بايد تلاوت كرد .

--> ( 1 ) - ( فردوس الحكمة فى الطب تأليف ابى الحسن على بن سهل بن ربن الطبرى - ط برلين - ص 159 . ( 2 ) - يس / 67