احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )

508

اسرار گياهان دارويى ( فارسى )

رگهايشان دارند و اشخاصى كه داروهاى ديگرى براى آرامبخش و قلبى و فشارخون مصرف مىكنند مجاز نيست . گياه دم‌اسبى نام‌هاى ديگر : دم‌اسب - علف هفت‌بند - ذنب الخيل - ذنب الفرس - آمسوخ Queue de renard - Queue de cheval - Horse tail - Scouring rush - Pewter wort - Shave grass - Corncob plant - Bottle brush - Equisetum مشخصات : گياهى است از تيرهء Equisetaceae ، به‌طور كلى گياهان جنس دم‌اسب از گياهان بىگل و نهانزادان آونددار چندساله هستند . همهء آنها داراى برگهاى كوچك رشد نكرده‌اند به‌طورى كه ساقهء هوايى آنها ظاهرا بدون برگ است ولى وقتى خوب دقت شود در گره‌ها و بندهاى متعددى كه ساقه دارد برگهاى رشد نكرده‌اى به صورت فلسهاى كوچك سيليسى و لخت ديده مىشود . دم‌اسب دو نوع ساقهء هوايى دارد ، ساقه‌هاى بارور كه در اوايل بهار ظاهر مىشوند و رنگ آنها قرمز بدون سبزينه و ديگرى ساقه‌هاى نازا كه پس از آن ظاهر مىشوند و رنگ آنها سبز و كمى قطورتر است . ساقهء زيرزمينى آن بسيار دراز و افقى و بندبند است و در هر بند تورمى غده‌اى شكل ديده مىشود و ريشكهاى آنكه بر ساقهء زيرزمينى اتصال دارند در خاك فرورفته‌اند . دم‌اسبى از علفهاى هرز لجوج و مبرم است كه معمولا در نقاط مرطوب در جوىها و باتلاقها مىرويد . بلندى آن 60 - 50 سانتيمتر است . اين گياه در اروپا و آسيا انتشار دارد . در هند در ارتفاعات هيماليا و در ايران در مناطق شمال ، گرگان ، بندر گز ، پيربازار رشت و در آذربايجان ، تبريز و رنجناب به‌طور خودرو ديده مىشود . طبيعت آن : كمى سرد و خشك است . تركيب شيميايى : يك مادهء تلخ - روغن چرب - نوعى ساپونين - سلنيوم - سيليس - مادهء اكيستين - اكسيتونين - سيليسيك‌اسيد - لينولئيك اسيد - اكساليك‌اسيد - اكيستيك‌اسيد - ماليك‌اسيد خواص درمانى : 1 - چهل گرم از آن را در پانصد گرم آب نيم ساعت بجوشانيد و آب صاف‌كردهء آن را در طول روز به مرور بنوشيد . معرق و مدرّ و قابض است ، در موارد استسقا و سنگ كليه و ناراحتىهاى كليوى تجويز مىشود ، براى معالجهء رماتيسم و سوزاك و ناراحتىهاى مجارى ادرار مفيد است ، مسكّن و ضد درد و بادشكن مىباشد ، براى رفع حالت تب در معده و كبد نافع است ، براى قطع ترشح مفرط زايد بر حد اعتدال عادت ماهيانه مصرف مىشود ، بند آورندهء خونريزى از اعضاى مختلف بدن است و خونريزى رحمى را بند مىآورد ، سرفه‌هاى مزمن و تنگىنفس را درمان مىكند ،