احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )

409

اسرار گياهان دارويى ( فارسى )

برگها نيز با دندانه پهن پوشيده از تار و به رنگ سفيد پنبه‌اى است . گلهاى آن نر و ماده جداگانه روى يك پايه و به رنگ زرد نارنجى است . ميوهء آن شبيه به ميوهء هندوانهء معمولى ولى كوچك و اكثرا مدوّر به اندازهء يك پرتقال و با الوان مختلف سبز يا زرد ، پوست ميوه نازك و سخت و مغز داخل آن سفيد است كه شامل تخم‌هاى متعدد سفيدرنگ بيضىشكل مانند تخم هندوانهء معمولى ولى ريزتر از آن . اين گياه در نواحى گرم زمين در كوهها و بيابانهاى ماسه‌زار آسيا ، آفريقاى شمالى ، هند ، عراق و شامات و در مناطق مختلف ايران در بوشهر ، بلوچستان ، جاده تفرش و در جزيرهء قشم مىرويد ، اطراف و مغرب تهران در مناطق باير مركزى ديده شده است . اين گياه بيشتر به صورت خودرو مىرويد و گاهى به دست كشاورزان كاشته مىشود . شهم ميوهء حنظل طبيعت آن خيلى گرم و خشك است . تركيبات شيميايى : در شهم يا گوشت ميوه مواد آلفاالاترين - روغن تلخى به نام سيت‌بيتول - مخلوطى از چند اسيد چرب - سيتروليك اسيد - سيترولن - سيترولين - گلوكوز - يك فيتوسترول - آلفا پينوسترول - هنترياكونتان - مواد آلبومينى - نمك . خواص درمانى : هر روز يك يا دو گرم از شهم يا گوشت خشك داخل ميوه را در كپسول‌هاى خالى ريخته و بخوريد . مدرّ است و مسهل بسيار قوى بلغم و جاذب اخلاط بلغمى از اعماق بدن و عامل اخراج آنها مىباشد بنابراين براى استسقاهاى سخت مصرف مىشود ، براى بيماريهاى سرد مانند سردرد و درد شقيقه و فلج و لقوه و صرع و فراموشى مفيد است ، آنتىبيوتيك مقتدرى بر ضد برخى ميكروبها مىباشد ، براى بيماريهاى معده و روده و كبد و كليه و مثانه و رحم و درد مفاصل مفيد مىباشد ، قاعده‌آور است . 2 - خوردن آب جوشاندهء دو گرم از شهم ( نرم بكوبيد و در كپسول‌هاى خالى پر كنيد و بخوريد ) آن انگلها را مىكشد و اگر با آب جوشاندهء شهم آن شستشو و تنقيه كنيد كرمهاى ريز مقعد را نابود مىسازد و در نوزادانى كه انگل دارند مىتوان آب جوشاندهء حنظل را روى ناف آنها ضماد كرد . 3 - شهم آن را در آب و عسل بپزيد و بخوريد ، مسهل كيموس غليظ است . 4 - هفت گرم از شهم آن را با سه برابر رازيانه مخلوط بجوشانيد و آب آن را بخوريد براى معالجهء ماليخوليا و داءالحيه ( نوعى ريزش موى بدن ) و جزام مؤثر است .