12 - آب دم‌كردهء آن را با روغن كنجد مخلوط نماييد و مدتى هربار كمى از آن بخوريد . براى رفع بيمارىهاى كبد و ريه مفيد است . 13 - ماليدن دم‌كردهء پودر اسفند براى تقويت اعضا و رفع سستى و براى سياه كردن مو نافع است . 14 - مقدارى از آن را در آب ترب و روغن زيتون بجوشانيد تا آب تمام شود و روغن بماند و از آن روغن چند قطره در گوش بچكانيد . براى رفع سنگينى گوش و كرى و طنين در گوش مفيد است . 15 - بخور آن براى تسكين درد دندان نافع است . 16 - آن را با تخم يا هسته‌هاى توت يا صدف مخلوط كنيد بعد نرم بساييد و به دندان‌ها بكشيد . زردى دندانها را بر طرف مىكند . 17 - آن را بجوشانيد آن‌قدر كه چند قطره آب باقى بماند و نگه داريد . موقع خون‌ريزى از بينى آن را بوسيلهء قطره‌چكان در بينى بچكانيد خون را بند مىآورد . تذكر : براى گرم‌مزاجان مضر است و سردرد و قى و دل‌به‌هم‌خوردگى ايجاد مىكند . و مصلح آن رب ميوه‌هاى ترش - سكنجبين - ساير ترشىها مىباشند . برگ اسفند خواص درمانى : آب دم‌كردهء آن را بنوشيد . قاعده‌آور است ، ترشح شير را زياد مىكند ، جنين را سقط مىكند ، براى تقويت نيروى جنسى مؤثر بوده رماتيسم را نيز درمان مىكند . ريشهء اسفند تركيب شيميايى : كنازولين - چهار آلكالوئيد بنامهاى . هارمين ، هارمالين ، هارمالول و پگانين يا وازىسين . خواص درمانى : آن را بسيار نرم بساييد بعد با روغن ايرسا خمير نموده به صورت شياف مصرف كنيد . دهانهء عروق و خون بواسير را باز مىكند . روغن اسفند طبيعت آن : گرم و خشك است . خواص درمانى : 1 - آن را هم بخوريد و هم بر روى مواضع درد بماليد . براى درمان فلج ، لقوه ، رعشه ، سستى ، صرع و پريدن ناگهانى اعضاى بدن مفيد است . 2 - حقنه يا تنقيه آن براى تسكين درد كمر و سياتيك و سردى كليه و رحم نافع است .