گفتار در يرقان اصفر و اسود بطور كلّى اين يرقان اگر زرد شد تمام بدن يرقان اصفرش مىگويند و اگر سياه شد يرقان اسودش مىگويند امّا يرقان اصفر و اين بيشتر از جهة كبد است و از جهة زهره‌دان است به اين معنى كه صفراء بيشتر در كبد توليد مىشود بجهة گرم شدن مزاج كبد و يا صفراء در كبد جمع مىشود بجهة سدّة در دهن مرارة دهن متصل بكبد و يا و يا در دهن متّصل بامعاء پس فرق اين دو اين كه اگر اين سدّه در دهن متّصل بامعاء شد زهره‌دان بزرگ مىگردد و اگر در دهن متصل بكبد شد كبد بزرگ مىگردد و اگر اين سدّه ورم حار شد تب عارض صاحب اين مرض مىشود و اگر خلط غليظى در مجرى چسبيد باشد خالى از تب مىباشند و گاهى اين يرقان از بسيارى صفراء مىباشد در تمام بدن و ظهور اين‌گونه يرقان بيشتر بعد از حميّات حارّة مثل مطبقه در ؟ ؟ ؟ شب بحران و يا در اثر استعمال ادوية يا اغذية گرم‌كننده در اين مرض عارض مىگردد و گاهى بعد از درد طاق شكم كه دهن معده باشد پيدا مىشود در وقتى معالج به خيال گرم ادوية ضد گرم استعمال نمايد و گاهى اين يرقان در اثر گزيدن حيوانات گزنده است و گاهى در اثر خوردن سم‌هاى گرم است مثل زهر افعى و علامت اين دفعة يرقان عارض شدن است و گاهى از اسباب ديگر عارض مىگردد و امّا يرقان اسود پس سبب اين يا اجتماع سوداست در طحال كه تحليل نرود و علامت اين يرقان اسود بطور كلى سياهى بسيارى است در بدن و بزرگى طحال و صلابة آن و احساس نكردن باشتهاى طعام و درد