الثالث تكاثف المسام و استحصافها فتمتنع الحرارة من ان تنحل بمنزله من يمشى فى الثلج او يستحم بماء بارد او قابض كماء الشب فتتكاثف المسام و تنقبض . ( سوم تكاثف منافذ پوست بدن است كه از اتلاف حرارت جلوگيرى مىكند ، مثلا هرگاه در برف راه بروند ، يا با آب سرد يا آب قابض ، مثل آب شب ( يك نوع نمك معدنى قابض است ) استحمام كنند ، باعث تكاثف خلل و فرج و انقباض پوست بدن مىگردد ) . ابن سينا نيز تكاثف پوست بدن ( تكاثف در اينجا به معنى انقباض است ) را يكى از عوامل گرم كنندهء بدن مىداند و مىنويسد : « و ان من المسخنات التكاثف فى ظاهر البدن » . و اگر به كتاب‌هاى فيزيولوژى جديد مراجعه كنيم ، خواهيم ديد همين تكاثف و انقباض سطحى پوست بدن را بر اثر سرماى محيط ذكر كرده‌اند . چنان‌كه دكتر كاتوزيان در كتاب فيزيولوژى ، جلد 2 ، صفحه 235 دراين‌باره چنين مىنويسد : به‌علاوه اعصاب وازوموتور در تقليل تشعشع حرارت عمل مهمى دارند ، حس برودت به وسيلهء تحريك اعصاب حسى جلد ، مراكز عصبى انقباض دهنده عروق را تحريك نموده ، منجر به انقباض سطحى جلد مىشود و درنتيجه پوست سرد و كم‌خون شده و از تشعشع حرارت جلوگيرى مىشود . هوسه نيز در كتاب فيزيولوژى مىنويسد : « انقباض سطحى پوست بدن از تشعشع و اتلاف حرارت جلوگيرى مىكند » . با اندك دقّتى توجه خواهيم كرد كه عبارت فرانسوى كه هوسه بيان كرده است ، درحقيقت ، همان عبارت عربى على بن عباس مجوسى اهوازى است كه مىگويد : « فتمتنع الحرارة من ان تنحل » . پس سرما نيز مانند گرما ، اگر به بدن برسد در بدن حرارت ايجاد مىكند ، ولى بايد دانست كه اين امر حدى دارد و از آن حد به بعد انسان و حيوانات خون‌گرم آن را تحمل نمىكنند و اگر درجه حرارت بدن از 24 + درجه پايين‌تر رود مرگ فرامىرسد ، هم‌چنين بايد دانست كه بدن نمىتواند مدت مديدى درجه حرارت‌هاى خيلى زياد و يا خيلى كم را تحمل كند و فقط مدت كمى توانايى مقابله با آن را دارد .