سيد جلال مصطفوى كاشانى
68
مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى )
ابن سينا در كتاب اول از قانون ( ص 69 ، چاپ تهران ، 1295 ه . ق ) شرحى در باب عواملى كه در بدن حرارت ايجاد مىكند ، تحت عنوان « المسخنات » ( گرمكنندهها ) مىنويسد كه يكى از آنها اين است : « الحركة المعتدلة و تدخل فيها الرياضات المعتدلة و الدلك المعتدل » يعنى ، حركت به اعتدال و از آن قبيل است ورزش و ماساژ كه در حد اعتدال باشد . منظور از اعتدال اين است كه از افراط و تفريط بر كنار باشد ، زيرا حركت بدن در حد تفريط به منزلهء سكون و نشستن است . مىدانيم كه اين زندگى بىحركت ، باعث كندى « 1 » سوختوساز بدن مىشود و درجه حرارت را اندكى پايين مىآورد ، پس گرمى ايجاد نمىكند و حركات بدنى به حدّ افراط نيز به عقيده قدما به علت زيادى تحليل باعث سردى بدن مىشود و اين عقيده امروز نيز به قوت خود باقى است ، چنانكه هوسه در كتاب فيزيولوژى ، جلد 1 ، صفحه 605 مىنويسد : حركات بدنى مفرط و شديد ، احتراق گلوكز در بدن را شدت داده و مقدار ذخيره آن را به تحليل برده ، ايجاد هيپوگليسمى مىكند ، و در اثر آن ، درجه حرارت بدن پايين مىآيد . و دكتر كاتوزيان در كتاب فيزيولوژى ، نوشته است : حالات هيجانى به واسطهء ازدياد ضربانات قلب و تغيير تونوس عضلات يا حركات تنفسى پنج الى ده درصد متابوليسم بازال را زياد كرده و بر حرارت بدن مىافزايد . ابن سينا عوامل نفسانى را نيز در رديف حركات ذكر كرده است . شرط سوم : گفتيم كه سومين شرط از شرايط تعيين متابوليسم پايه اين است كه درجه حرارت اتاق آزمايش بايد در نقطه خنثاى حرارتى باشد . اين درجه حرارت براى انسان مطبوع است و هيچ احساس سردى يا گرمى نمىكند . بنابراين ، بدن در مقابل سرما و گرما مبارزهاى نمىكند . نقطه خنثاى حرارتى براى انسان با لباس ، بهطور متوسط ، 18 درجه است . نقطهء خنثاى حرارتى ( 18 درجه ) را درجه حرارت اپتيموم نيز گويند .
--> ( 1 ) . [ در متن اصلى « بطوء » آمده است ] .