سيد جلال مصطفوى كاشانى
34
مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى )
3 - چگونگى تركيب عناصر با يكديگر اكنون ، مىخواهيم بدانيم چگونه عناصر با يكديگر تركيب مىشوند و اجسام مركب را به وجود مىآورند . قدما مىگفتند هر يك از عناصر چهارگانه ، مكانى طبيعى دارد كه در آنجا ساكن است . مكان طبيعى خاك در مركز ، مكان آب بر روى خاك ، مكان هوا روى آب و مكان آتش در بالاى همه قرار دارد و محيط بر كره هواست . اگر جسمى را از مكان طبيعى خود خارج كنيم ، مثلا سنگى به هوا پرتاب كنيم ، مجددا به كره خاك ، كه مكان طبيعى اوست ، برمىگردد و در آنجا ساكن مىشود . عاملى كه باعث اين حركت مىشود ، عبارت است از نيرويى كه در ذات جسم وجود دارد و تا وقتىكه سنگ به مركز كره خاك نرسيده اين نيرو موجود است . همين ميل به حركت و رسيدن به مكان طبيعى است كه در سنگ ، نيروى سقوط ايجاد مىكند ، ولى در مركز زمين ، ديگر اين نيرو موجود نيست زيرا آنجا مكان طبيعى آن است ، بنابراين ، ميل ندارد از آنجا به جاى ديگر حركت كند . اين نظريه با آنچه امروزه دربارهء سقوط اجسام به علت نيروى جاذبه مىدانيم ، هيچگونه تفاوتى ندارد ، زيرا امروزه ، علت سقوط سنگ را نيروى جاذبهاى مىدانيم كه از مركز زمين اعمال مىشود و اين نيرو تا وقتىكه سنگ به مركز زمين نرسيده است وجود دارد و باعث حركت و سقوط سنگ مىشود . همينكه سنگ به مركز زمين رسيد و در آنجا ساكن شد ديگر نيرويى كه باعث كشش شود از طرف زمين به آن وارد نمىشود . ولى اگر عناصر به صورت اجزاى بسيار ريزى درآيند ، اين نيروى طبيعى و اين ميل به حركت و رسيدن به مبدأ خود در آنها كم مىشود و مىتوانند در غير مكان طبيعى خود باقى بمانند ، مثلا ، اگر طلا را خرد كنيم و به درشتى دانههاى خشخاش يا كوچكتر از آن درآوريم در آب فرو مىروند ، درحالىكه خردههاى طلاى ساييدهشده ، مجددا جمع مىشوند و تهنشين نمىشوند ؛ اما اگر خردههاى طلاى ساييدهشده ، مجددا با يكديگر جمع شوند و روىهمرفته دانههايى به درشتى ته سنجاق يا قدرى كوچكتر از آن تشكيل دهند ، در آب فروخواهند رفت و تهنشين خواهند شد .