واقع شده است ؛ يعنى صورتى كه بود و از بين رفت ، فاسد و صورتى كه نبود و موجود شد ، كائن شده است ( امروزه آن را تغييرات شيميايى مىنامند ) . 2 - حركت و فعل و انفعالات قدما كليهء تغييراتى را كه بر اجسام عارض مىشود ، حركت مىناميدند و براى آن انواعى قائل بودند ، مثلا تغيير مكان جسم را حركت مكانى و تغيير حالت اجسام ( گرم شدن آب و تغيير رنگ ميوه در درخت ) را حركت كيفى نام نهاده بودند و مىگفتند استحاله يا تغيير حالت اجسام ، حركت در كيف است و حركت ، محرّك مىخواهد ؛ پس هروقت استحاله واقع شود محرّكى و متحركى وجود دارد ، به عبارت ديگر ، مؤثرى هست و متأثرى . در اين حالت مىگويند محرّك فعل كرده و متحرك منفعل شده است ، پس استحاله فعل و انفعال است . اين اصطلاح با آنچه ما امروزه از كلمهء « فعل و انفعال » درمىيابيم فرق دارد و بايد به آن توجه داشت تا اشتباهى در مفهوم عبارات پيش نيايد . امروزه ما فعل و انفعال را در مورد اعمال شيميايى به كار مىبريم ، درحالىكه قدما در مورد اعمال فيزيكى به كار مىبردند ؛ مثلا اگر آب گرم را با آب سرد مخلوط كنيم ، آب درجه حرارت متوسطى پيدا مىكند ؛ در اين حالت قدما مىگفتند بين آب گرم و آب سرد فعل و انفعال واقع شده است . در نظر آنان مبدأ فعل ، صورت جسم است و انفعال به ماده مربوط مىشود . توضيح آنكه هر جسمى صورت و ماده‌اى دارد . صورت اصطلاحى است براى وجه تمايز هر جسم ، مادامىكه ماهيت آن تغيير نكرده باشد ، هرچند تحت تأثير عوامل خارجى به اشكال گوناگون درآيد ؛ مثلا اگر آب را حرارت دهيم ، به شكل بخار درمىآيد و اگر برودت دهيم ، به يخ تبديل مىشود ولى در اين تغيير حالات ، ماهيت آب عوض نمىشود و بخار آب و يخ در حقيقت ، همان آب است كه در وضع اول ، به شكل بخار و در حالت دوم ، به شكل يخ درآمده است . قدما مىگفتند در همهء اين موارد ، آب صورت آبى خود را از دست نداده و ماهيت آن تغيير نكرده است ، زيرا مىتوان بخار آب را به وسيلهء برودت و يخ را