مىشود و يا از ناحيه كليه كه چرك از راه بول خارج مىگردد و بالأخره ممكن است چرك به فضاى داخلى شكم بين پرده صفاق و روده‌ها ، آنجايى كه آب در استسقا جمع مىشود بريزد ؛ البته در اين حال چرك در براز و قى و بول ديده نخواهد شد . شرح و بسط مطالبى كه به دمل‌هاى كبدى مربوط مىشود ، در اين مختصر نمىگنجد ، مخصوصا درمان آن ، چه از لحاظ پيشگيرى و چه از نظر معالجه ، و روىهم‌رفته ، قدما در اين‌باره و ساير موارد ، بر خلاف آنچه كه امروزه شايع است ، درمان‌هاى طبى بسيار مؤثرى داشته‌اند ، حتى در موارد لزوم دست به اعمال جراحى مناسب مىزدند كه محال است امروزه كسى بتواند تصور آن را هم بكند ؛ مثلا ، در موردى كه چرك به داخل حفره صفاق بريزد و پريتونيت محدودى به شكل كيسه چركى بزرگ به وجود آيد ، امروزه ، منحصربه‌فردترين علاج عبارت است از باز كردن شكم در پايين‌ترين نقطه « 1 » و خارج كردن چرك و گذاشتن لوله در شكم ، براى اينكه چرك كم‌كم خارج شود . عين مطلبى كه فورگ در كتاب پاتولوژى اكسترن ( جلد 2 ، ص 604 ) دراين‌باره مىنويسد اين است : در پريتونيت‌هاى چركى كه به شكل كيسهء بزرگ يا كوچك مىباشد ، به‌محض رسيدن دمل بايد شكم را باز كرده و در پايين‌ترين نقطه براى اخراج چرك لوله گذاشت . ابن سينا نيز در قانون همين دستور را به اين عبارت مىدهد : و اذا اتق ان ينصب المعده الى فضا الجوف فلا بد من ان يشرح الجلد عند الاربيه و ينحل العضل حتى ظهر الصفاق الداخل المسمى بار بطارون ثم يثقب فيه ثقبه و يوضع فيه انبويه يسيل منه القبح ثم يعالج بالمراهم . يعنى هرگاه چنين اتفاق افتد كه چرك به فضاى داخل شكم سرباز كند ، ناچار بايد پوست شكم را در ناحيه كشاله ران [ ( كه پايين‌ترين نقطه ناحيه شكم است ) ] برش داد و عضله را كنار زد تا صفاق داخلى موسوم به پريتوان ظاهر شود ، آن‌گاه سوراخى در آن تعبيه كرده ، لوله‌اى براى اخراج چرك بگذارند سپس با مرهم‌هاى مناسب [ ( براى التيام زخم ) ] درمان نمايند .

--> ( 1 ) . point declive