سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

315

طب در دوره صفويه ( فارسى )

خورشيدى قطع شده نمك بيشترى جذب بدن وى بشود و اين كار براى زنده ماندن كودك ضرورى بود . به ماما ، زائو و ديگران توصيه مىشد تا حد اكثر توجه را نسبت به ناف نوزاد مبذول بدارند و مخصوصا مىبايست سعى مىشد تا محل قطع‌شده سرما نخورد ، به اين دليل ماما محل قطع‌شده را ابتدا با آب ولرم و نمك مىشست و پس از آن كه آن را با نهايت ملايمت خشك مىكرد پودرى مخلوط از گرد خاكه چوب ، بقم و انزروت و زيرهء سبز و گلسنگ درختى روى آن مىپاشيد و سپس پنبه‌اى را روى آن قرار مىداد و سعى مىكرد تا حرارت محل قطع‌شده به اندازهء داخل بدن نوزاد باشد . هربار كه نوزاد را مىشستند چند قطره آب نمك به داخل چشم ، گوش ، بينى و دهان او مىچكاندند . روزى يك‌بار نيز به مفاصل دست ، زير زانو ، زير گردن و ساير نقاطى كه پوست بدن نوزاد داراى چين‌خوردگى بود پودر برگ مورد و برگ گل سرخ مىپاشيدند . بدن نوزاد پسر را تا پنج ماهگى با روغن زيتون و بدن نوزاد دختر را تا سه ماهگى با روغن بنفشه چرب مىكردند . طرز قنداق كردن كودك براى اولين بار نيز به نوبهء خود نهايت اهميت را داشت ، پاهاى كودك را ابتداء صاف مىكردند و در وضع طبيعى آن قرار مىدادند ، و سپس به نحوى كه موجب ناراحتى طفل نگردد او را محكم مىپيچيدند . قنداق را معمولا روزى دو تا سه بار عوض مىكردند ، هر بار كه قنداق را باز مىكردند دست و پاى نوزاد را مدتى آزاد مىگذاشتند تا آن‌ها را تكان بدهد و سپس قدرى آن‌ها را مىكشيدند و مالش مىدادند و سپس دوباره او را قنداق مىكردند و او را به پشت مىخواباندند تا هر دو طرف بدنش به يك اندازه و با قدرت مساوى رشد كند . بهاء الدوله مىنويسد كه بهترين شير براى نوزاد شير مادر است البته به شرطى كه مادر جوان بوده و از سلامت كامل برخوردار باشد و اين توصيه‌اى است كه در تمام كتب پزشكى كه در آن‌ها مطلبى راجع به تغذيهء نوزادان درج گرديده از دوره صفويه تا به حال به عمل آمده است . در يكى از احاديث منسوب به حضرت محمد آمده است كه گفته‌اند : زن بايد ديوانه باشد كه از دادن شير پستان خود به نوزادش خوددارى كند ، كودكان خود را به دست زنان بدكاره نسپاريد زيرا شير ايشان بر كودكان اثر سوء مىگذارد » . روش ما در تغذيهء نوزاد همان روشى است كه ايرانيان در دورهء صفويه به كار مىبردند . به اين معنى كه طى چند روز اول طفل تازه به دنيا آمده را روزى دو تا سه بار و هر بار براى مدتى كوتاه به پستان مىانداختند . به مادران توصيه مىشد قبل از آن كه پستان خود را به دهان طفل بگذارند چند قطره عسل يا گلاب به دهان او بريزند تا اولا بلع را به وى بياموزد و ثانيا او را به مكيدن پستان ترغيب نمايد . به سق دهان كودكى كه پستان نمىگرفت قدرى عسل يا شيرهء خرما و يا مادهء مخصوص ديگرى كه محنك ناميده مىشد مىماليدند تا به گرفتن پستان ترغيب بشود . ابن خلكان نيز به روش ديگرى در شير دادن به نوزاد از پستان مادر اشاره مىكند كه طبعا متعلق به سال‌ها قبل از صفويه است زيرا وفات او سال 91 هجرى قمرى ذكر شده است