خيلى به زحمت و به ندرت مورد استناد قرار مىگرفتند و عملا پزشكان بدون اينكه نشيمنگاه زنى غير از همسر خود و يا فاحشه‌اى را ديده باشند به كار طبابت وارد مىشدند . با وجود تمام اين موانع ، به علت وجود مطالبى در كتب طبى قديمى ، و آنچه كه از دستگاه توليد مثل حيوانات مشهود بود و بالاخره حدسياتى كه زده مىشد كتب طبى آن دوره حاوى مطالب بيش و كم مفصلى دربارهء اندام‌هاى داخلى توليد مثل زن ، لوله‌هاى فلوپيوس ( تخمك‌رسان ) و تخمدان‌ها مىباشند . وقتى به مطالعهء اين كتب مىپردازيم فورا متوجه مىشويم كه پزشكان دورهء صفويه آنچه را كه در زبان انگليسى Vagina مىنامند اندام بخصوصى نمىدانستند و آن را ادامهء رحم تصور كرده و در حقيقت دهانهء رحم نيز مىناميدند . به اين ترتيب وقتى در كتب اين دوره به لغت دهانه رحم برمىخوريم بايد متوجه باشيم كه منظور از آن تنها همان محلى كه در انگليسى Cervix ناميده مىشود نمىباشد . و با توجه به اين حقيقت است كه مىتوانيم بفهميم چرا بهاء الدوله در كتاب خود قيد مىكند كه عمق متوسط رحم چيزى معادل پانزده سانتىمتر است و ما مىدانيم كه بوچانان « 5 » در كتاب خود به نام تشريح « 6 » مىگويد كه عمق متوسط Vagina 2 / 1 7 سانتىمتر طول دهانه رحم 2 / 1 2 سانتىمتر عمق رحم هم 5 سانتىمتر است . متاسفانه بهاء الدوله در جاى ديگرى از كتاب خود عمق اندام مزبور را چيزى معادل 27 سانتىمتر ذكر مىكند . با وجود اين من تصور مىكنم كه منظور او از ذكر اين رقم رحم در حال حمل جنين و يا يك رحم مبتلى به فيبرون بوده است . براى قسمت‌هاى مختلف رحم اسامى خاصى وجود داشت . ابتدا فم الرحم يا دهانهء رحم بود كه فكر مىكنم منظور از آن با توجه به تعاريف به عمل آمده فرج باشد پس از آن عنق الرحم يا گردن رحم قرار داشت كه به حد فاصل بين دهانه فرج تا دهانه رحم ( Vagina ) اطلاق مىگرديد كما اين كه جرجانى نيز مىگويد « ذكر به مثابه كليد گردن رحم و گردن رحم به مشابه غلاف ذكر است و بلندى اين دو عضو يكسان است » . آنچه را كه در طب جديد دهانهء رحم مىنامند در زبان فارسى آن دوره رقبة الرحم مىناميدند كه رقبة از نظر فرهنگ لغات معانى مختلفى از گردن تا دامى كه براى گرفتن پلنگ گذارده مىشود دارد . خود رحم را هم حرم الرحم مىناميدند . حرم با فتح حاو سكون راعبه همان مفهوم حرم با فتح حاء و راء بوده و به معنى مكان بسته و بكر و دست نخورده است قسمت فوقانى رحم يا Fundus UTERI را نيز قعر الرحم مىگفتند . به اين ترتيب مشاهده مىكنيم كه تمام قسمت‌هاى اين عضو داراى اسامى خاص خود بوده و اگر برخى از مترجمين رحم را Uterus ترجمه كرده‌اند دچار اشتباه فنى بزرگى شده‌اند چه منظور از رحم در كتب پزشكى ايران محدوده‌اى خيلى وسيع‌تر از آنچه را كه اينك از اين لغت استنباط مىگردد در بر مىگيرد .

--> ( 5 ) - Buchanan ( 6 ) - Anatomy