يكسر آن ميله را در تحت جسم ثقيل قرار داده و بفاصلهء كمى جسمى صلب كه نقطهء از طول ميله بتواند به آن تكيه نمايد وضع كرده و سر بازوى طويل را بدست مىگيريم مبرهن شده است كه اكر بر سر بازوى طويل فشار كمى وارد آوريم جسم ثقيل به آسانى از جاى خويش حركت خواهد كرد فرض مىكنيم مطابق شكل ذيل يك طرف ميله كه در تحت جسم ثقيل است ( ا ) و طرف ديكر ( ب ) و جسم صلب ( ج ) باشد باصطلاح علماى مكانيك ( ا ج ) و ( ب ج ) را دو بازوى اهرم و ( ج ) را نقطهء اتكا و فشارى كه بنقطهء ( ب ) وارد آورند قدرت و فشارى كه از جسم ( ا ) بر نوك ميله وارد مىشود مقاومت نامند ارشميدس حكيم ثابت كرده است كه هميشه نسبت دو بازوى اهرم به عكس نسبت قدرت و مقاومت است چنانچه اكر طول ( ب ج ) عشرة امثال طول ( ج ا ) باشد مقدار فشار ( ب ) ده يك فشار ( ا ) خواهد بود تا تعادل به عمل آيد يعنى اكر جسم ( ا ) ده من باشد و بر نقطهء ( ب ) يكمن فشار وارد آوريم مىتوانيم جسم ( ا ) را تا حدّ ( ب ) بلند كنيم و اكر طول ( ب ج ) صد ذرع و طول ( ج ا ) يك ذرع مىشد با يكمن فشار از نقطهء ( ب ) يك خروار را از نقطهء ( ا ) بلند كردن ممكن بود حكيم مزبور بعد از كشف اين مسئله براى بيان اهميّت آن مىگفته است كه اكر اهرم و نقطهء اتكايى داشتم كرهء ارض را حركت مىدادم * از آثار و كتب ارشميدس بسيارى باغلب السنهء اروپ ترجمه شده و در اكثر بلاد فرنك بچاپ رسيده و نيز بعضى به عربى مترجم و رياضيّون اسلام بر آنها حواشى و شروح نوشته‌اند * 1 اسحق بن ابراهيم بن نسطاس بن جريح النصرانى طبيب الحاكم بامر اللّه علوى بود و در ذيل ترجمهء ابو الفتح منصور بن سهلان بنام وى اشارت رفت كتابى مسمى بمكتب در طب دارد كه بنام الحاكم خليفهء علوى نوشته * 2 1 اسحق بن حنين الطبيب هو ابو يعقوب اسحق بن حنين بن اسحق العبادى * پدر وى حنين طبيب مشهور عهد خلفاى عباسيّين است كه ترجمه‌اش در موضع خود