شرحى است كه نكارندهء روزنامه تربيت جناب معارف و معالى نصاب آقاى ذكاء الملك دامت افاضته در باب اين كتاب در روزنامه تربيت نگاشته‌اند حفظ صحت دهقان سالخورده بلكه خوردسالان نيز دانند كه يك درخت و يك نهال چون بثمر رسد و بارور شود تا چه حدّ فايده مىدهد و چند سال انسان از ميوه و زيادتى شاخ و برگ و سايه و ساير منافع آن منتفع مىگردد نهال وجود آدميزاده كه اشرف مخلوقاتست نيز در جاى خود همين حال دارد اگر محفوظ ماند و بثمر رسد برهاى شيرين آرد ازين رو توانيم كفت ؟ ؟ ؟ علم حفظ صحّت بىاندازه مفيد و دانستن آن براى هركس باندازهء واجب است و از علايم سعادت آنكه مىبينيم اين علم شريف شروع بشيوع نموده و يكى از درهاى بسته را در كار گشودن مىباشد چنان كه اين اوقات جناب عمدة للأمرآء دكتر ميرزا عليخان ناصر الحكماء از متطبّبين حاذق اين پايتخت كه در اعمال يدى از جرّاحى و كحّالى و ساير شعب و فنون طبّيه صاحب يد طولى است و رتبهء آن كتابى در حفظ صحّت تصنيف و تأليف كرده و اكنون طبع آن تمام شده نكارنده شخصا از مطالعهء آن كتاب مستفيض كشته و عن‌قريب جميع برادران و دوستان معزّز معّظم بقرائت آن فائز خواهند شد و هركس را علمى بمطالب كتاب مسطور حاصل شود با وجود آن تعليمات كافيه و دستور العملهاى شافى وافى از خطر بس امراض مزمنه و اسقام مرويه و اوجاع و آلام احتراز و اجتناب تواند و خود را از ؟ ؟ ؟ مبلغى آفات و بليات رهاند و اگر آن نگارش را تاليفى جامع گوئيم بجاست چه علاوه بر تمام مطالب حفظ صحّتى شامل اصول كلى فيزيولژى ( معرفت اعمال اعضاء ) از قبيل بيان تنفّس و تغذيه و تنميه و حصول حرارت و نوم و رؤيا و جذب و دفع و هضم و اعمال عضلات و جلد و خون و غيره و بسيارى از دقايق شيميائى با اصطلاحات و فرمولهاى جديدهء معمول به فرنگ و بعضى نكات فيزيكى مىباشد نيز حادى است شرح مفصلى از كل سموم حيوانيه و نباتى و معدنى و حيوانات زهردار را و علايم مسموم شدگى و طرز معالجات را با قدر شربت ادويه و ترياقات مستعملهء در آنها و جلوگيرى از برخى امراض و علاج حوادث كثير الوقوع را از قبيل سوختگى و اختناقات و نزف الدمها و غرق شدن و غش كردن را و حمل و نقل مجروحين را و توضيح لغات مذكورهء در كتاب را و از محسنات اين تاليف ؟ ؟ ؟ منيف سادكى عبارت آنست كه بفهم هركس نزديك مىباشد و مطالعه‌كننده هم باطلاعات علميه نايل كردد هم بواسطهء دستور العملها از امراض و اعراض بسيار محروس ماند و ببقاى صحّت اعظم نعمتهاى الهى است از طول عمر و زندكانى برخوردار باشد و در آخر كتاب جدولى به ترتيب حروف تهجّى براى تمام مطالب كتاب رسم نموده كه آن نيز مورث تسهيل است ( تتمه در صفحهء آخر كتاب است )