ميرزا علي خان ناصر الحكماء
2
حفظ صحت ( فارسى )
تا بنعمت صحّت فائز نباشد به هيچ عمل نتواند پرداخت و هيچ كار را بدرستى نتواند ساخت و مثلى مشهور است كه قول عليل نيز عليل است و ما اين مثل را تكميل نموده كوئيم فعل عليل هم بقول او ماند و عليل باشد درصورتىكه بتوانيم بكوئيم عليل را فعلى هست پس صحّت شرط كار است و حفظ صحّت واجب و علم ان لازم و مهمّ امّا به دو جهت معرفت كاملى به حال اين علم پيدا نكردهاند يكى آنكه حفظ صحّت فى الحقيقه همان علوم فيزيولوژى و فيزيك و شيمى و بعضى معارف ديكر است چيز جداكانهء نيست يعنى فقط معمول داشتن قوانين ان علوم است در موضوع واحد كه حفظ صحّت باشد و براى معرفت مذكور بايد اصول قوانين علوم مزبوره را دانست سبب ديكر كه عمدهتر است و بيشتر دقت لازم دارد آنكه مردم اغلب اوقات صحّت و مرض را راجع و منسوب باتفاقات و طبيعت يا علل مجهوله مىنمايند و عموما هنوز معتقد و معترف نيستند كه اين عالم حيات تابع قوانين ثابته تغييرناپذير است و انسان مىتواند معرفت باحوال ان قوانين پيدا كند و تبعيّت ان نمايد و از مطالب مهمّه كه بايد دانست يكى اينست كه فىمابين صحّت بدن و نفس ناطقه رابطه و تعلق تام و تمامى هست و هروقت بدن صحيح باشد نفس ناطقه نيز به حالت اصليّه و مشغول كار خود است و اين دو حال لازم و ملزوم باشد چه ممكن نيست در قواى شعوريّه و خلقى نموّ و ترقّى حاصل شود مكر