باشد يا از كثرت حرارت خصوصا در گرده و جگر يا از كم خوردن آب يا از خوردن غذاى يابس كثرت بول و افضل براز آنست كه به سهولت برآيد و متشابه الاجزاء باشد و خفيف النارية معتدل القوام و معتدل الوقت و الرائحة و المقدار بود و بقابق و قراقر و زبد ندارد و بوى رنگ بد دلالت بر موت كند چنانچه در اخروق و ذوبان اعضا باشد باب دوم در كليات طب عملى و آن محتوى بر دو فصل [ فصل ] اول در شناختن قوانين حفظ صحت بدانكه بر طبيب القاى جوانى و قوة لازم نيست و نه اينكه عمر را دراز گرداند و نه اينكه از موت مانع گردد مگر اينكه رساند هر شخص را تا اينكه مزاج اصلى آن مقتضى باشد به شرطى كه ؟ ؟ مغتذى از خارج نباشد و نيز لازم است كه حفظ صحت هر شخص نمايد بحسب لياقت آن از روى سن و سال و نيز واجب است دانستن اينكه حفظ صحت حاصل نشود مگر به كسى كه اجتماع پنج خصلت درو باشد يكى آنكه عارف بقوانين طب باشد يا سامع و مطيع طبيب بود دوم اينكه صاحب مقدور باشد سوم اينكه فارغ از تعلقات بود چهارم اينكه بخيل نباشد بر نفس خود پنجم حريص و بدپرهيز نباشد و هرگاه اصل در حفظ صحت نگاهداشتن رطوبت غريزيه است از عفونت و حرارت آن از تحليل زائد بر مجرى طبيعى و تعديل اسباب ضروريست همچو تدبير ماكول و مشروب و حركت و سكون بدنى و توم لفظ و استفراغ و تدبير فصول اربعه مذكوره پس گفته مىشود كه چون اراده بقاى صحت حاصله كنند بايد كه غذا بيدارى يا ؟ ؟ ؟ در موافق مزاج بدهند و اگر اراده بازآوردن صحت زائله نمايند غذا و دوا مخالف مزاج فرمايند بايد كه اقتصار كنند بر نان گندم پاك از آميزشهاى اشياء رويه مانند شليم و غيره كه اكثر در گندم مىباشد و گوشت يك ساله او ميش و گاو و بز و گوشت دجاجه و كبك و تيهو و حلواى بادام از حلويات و انجير و انگور خرماى تر در شهرهاى كه در ان عادت باشد خوردن آن و بسوى اغذيه دوائيه التفات نسازند مانند سير و خيار مثل آن براى اصلاح مزاج و طعام و نيز بايد دانست كه غذا بىاشتها نخورند و نه ضبط اشتهاى غالب نمايند و در تابستان بارد بالفعل در زمستان حار بالفعل بخورند و ادخال طعام بر طعام غير منضم روى است و اطالت زمان خوردن همچنين لكن رداءت اين از ان كم است چه درين اختلاف هضوم است و كثرت طعام جبران‌كننده طبيعتست و خوردن غذاى لذيذ بهتر است اگر بكثرت نخورند و مداومت طعام بنجيزه اشتها را ساقط گرداند و كسل مىآرد چرا كه مىچسبد بر ؟ ؟ ؟ معده و آلوده كند آن را و طعام ترش زود پيرى مىآرد