شمس الدين احمد

46

خزائن الملوك ( فارسى )

و غشاى المس در سطح درونى حنجره چسپان‌ست و از شرائين شاخهاى شرائين ترسيه و از اعصاب شاخهاى نهم و يازدهم از جفت هشتم اعصاب دماغى در حنجره متفرق شده‌اند دوازدهم قصبهء ريه اما قصبهء ريه كه بانگريزى تريكيا نامند نزد اطباى يونان و متشرحين انگلستان مركب‌ست از غضاريف كثيرهء ذى و در ناقص التدوير كه دور هر واحد آن به قدر دو ثلث دائره واقعست و غشاى لينه كه متمم دور دائرهء غضاريف شده و ارتباط غضاريف بغشاى مذكورست و عضلاتى ريشهاى مؤرب و مستطيل كه در يك ثلث جانب پسين قصبه ما بين راسهاى غضاريف ناقص التدوير واقع‌اند و نيز ريشهاى مستطيل مذكور در دو ثلث پيشين قصبه در غضاريف داخل شده و غشاى المس مائل به يبوست و صلابت كه در باطن قصبه بتمامها مستبطن‌ست و غدهاى خرد بيضاوىشكل كه در ساخت حصهء پيشين و پسين قصبه واقع‌اند و قصبهء مذكوره واقع قدام مرىست و دو ثلث پيشين آن مدور و يك ثلث پسين آن پهن موضوع شده و تا فقرهء سوم يا چهارم فقرات الصلب منتهى گرديده منقسم به دو شاخ مىشود و شاخ راست آنكه به نسبت شاخ چپ سطبرست در شعبهء راست ريه و شاخ چپ آنكه به نسبت شاخ راست دقيق و محرف‌ست از پس محراب اورطى گذشته در شعبهء چپ ريه داخل مىشود و بعد آن هر دو شاخ مذكور شاخ در شاخ شده در كيسات الريه تمام مىشوند و از غدهاى خرد واقع تركيب قصبه يكى موسوم بغدهء ترسيه است كه بر پيش قصبه واقع شده و هرگاه سببى از اسباب غدهء مذكوره از حد خود افزايش پذيرد مرض گهيگا لاحق گردد و از شرائين چهارشاخ دو فوقانى و دو تحتانى از شرائين ترسيه و از اعصاب چندشاخهاى فرع حنجريهء فوقانى از فروع جفت هشتم اعصاب دماغى در قصبه متفرق شده و چند اوردهء كلان از ان بيرون مىآيند سيزدهم ريه اما ريه كه بانگريزى لنگز و به فارسى شش و بهندى پهيپرا نامند اندرون صدر هر دو پهلو واقعست و نزد اطباى يونان و متشرحين انگلستان مؤلف‌ست از لحم و ردى اللون متخلخل و از شعب شريان وريدى و شعب اوردهء شريانى و شعب قصبه و جرم آن بىحس‌ست و غشاى ذى الحس ذى المنافذ و ذى الرطوبة بر مجموع آن محيط شده و ريه دو شق گرديده است يكى ايمن و دوم ايسر و شق ايمن آن منقسم است بسه شعبه و شق ايسر آن متوزع به دو شعبه و جميع اين پنج شعبه گرد قلب برآمده و نزد متشرحين انگلستان در هريك شق ريه دو سطح و دو كناره و دو راس يافته مىشود كه سطح برونى هريك شق آن محدب و سطح درونى مجوف و كنارهء پسين مدور و پهن و مستطيل و كنارهء پيشين دقيق و خرد و راس فوقانى كه از ضلع نخستين قدرى فرازست نوكدار و راس تحتانى كه بر سطح بالائى ديافرغما واقعست پهن و مجوف مىباشد و فائدهء ريه ترويح قلب است بواسطهء جذب نسيم و امالهء آن با كيفيتى مناسب مزاج قلب و دفع بخار دخانى از ان لهذا او را مبدأ الحيوة