با عروق مسطوره مربوط شده است و متوازى حنجره رسيده شعبها در عضلات حنجره رسانيده بسوى احشا منحدر مىشود و شعب آن در اغشيهء حجاب صدر و عضلات آن و قلب و ريه و آورده و شرائين آنها متفرق مىشود و باقى در اغشيهء احشا منتشر شده بعظم عانه منتهى مىگردد و زوج سابع ناشى مىشود از موضع مشترك ميان دماغ و نخاع و اكثر آن در عضل محركهء زبان و عضلهء كه مشترك ميان درقى و عظم لامىست متفرق مىشود و سائر آن در عضلات ديگر مجاورهء عضلهء مذكوره منتشر مىگردد اما نزد اكثرى از متشرحين انگلستان همچو واكرولسن و غير آن اعصاب دماغى نه زوج‌ست و زوج اول موسوم بعصب الشم‌ست كه زيرين سطح مقدم دماغ وقوع يافته شاخهاى آن در پردهء المس انف متفرق شده و زوج دوم موسوم بعصب البصر است كه آن را عصب نورانى گويند و يونانيان عصبهء مجوفه نامند و آن در هر دو چشم داخل شده طبقهء شبكيه مىسازد و زوج سوم موسوم بعصب الحركة العين‌ست كه منقسم به دو شاخ شده در چشم‌خانه داخل گرديده در عضلات اندرونى چشم متفرق مىشود و زوج چهارم موسوم بعصب الغضوب‌ست كه از بالاى عضلهء مستقيمهء وحشيه للعين گذشته در چشم‌خانه داخل شده در عضلهء مؤربهء عليا للعين منتشر مىشود و زوج پنجم موسوم بعصب الثلاثةالوجهست و آن بسه شاخ منقسم شده كه شاخ اول وى عصب العين نام دارد و اين هم بسه فرع متفرع گرديده كه فرع اول بعصب الجبهه و فرع دوم بعصب الدمعى و فرع سوم بعصب الانف موسوم‌ست و شاخ ثانى آن عصب الفك الاعلى نام دارد كه اسنان و لثات فك اعلى و حنك صلب و لين و لوزتين و عضلات شفت اعلى و جلد آنها را حس مىدهد و به پنج فروع متفرع گرديده و شاخ ثالث آن بعصب الفك الاسفل موسوم‌ست كه اسنان و لثات فك اسفل و جلد زيرين حصهء صدغين و چهره و شفت اسفل را حس مىبخشد و چندين حصهء زبان را قوت لامسه و عضلات فكين را قوت حركت عطا مىنمايد و بهشت شعب منشعب شده و زوج ششم موسوم به عصب مبعدة العين‌ست كه در چشم خانه داخل شده در عضلهء مستقيمهء وحشيه للعين متفرق مىگردد و زوج هفتم موسوم بعصب الوجه و السمع‌ست و اين نه شاخ شده در عضلات چهره و غير آن و اندرون اذنين متفرق مىشود و زوج هشتم موسوم بعصب اللسانية و البلعوميه و الريه و المعده است كه متفرع به پانزده فروع گرديده در لسان و بلعوم و حنجره و قصبة الريه و مرى و ريه و قلب و معده و كبد و طحال و مراره منتشر مىشود و زوج نهم موسوم به عصب تحت اللسانيه است كه متوزع به چندين شاخ شده در عضلات خافضهء عظم اللامى و حنجره و جمله عضلات لسان متفرق مىگردد و ازين ازواج تسعهء دماغيهء زوج اول و دوم عصب حس و زوج سوم و چهارم و ششم و نهم عصب حركت و زوج پنجم و هفتم و هشتم عصب مركب حس و حركت دريافته‌اند و نزد واكرسمرنگ همين اعصاب متشرحهء بالا دوازده جفت‌اند كه زوج هفتم را دو زوج هفتم و هشتم يكى منتشرهء عضلات چهره و غيره و دومى متفرقه اندرون اذنين و زوج هشتم را