نفع اندرين باب بود مثل طعامى كه در آن پيه مرغابى پخته باشند و يا از گوشت حملان يا غنم ساخته باشند و شراب بسيار حلو و قثار كند به قدر نيم اوقيه خورند و بايد كه بعد طعام حقنه كنند به اشيائى كه در قول شيخ گذشت و در بعض اوقات به آب گرم و عسل و نطرون بهر غسل امعا حقنه كنند بعده حمام به آب شيرين استعمال نمايند . و ايضاً بايد كه روغن‌ها مثل روغن سوسن و روغن گل بنوشانند وزغه و حربا گوشت وزغه كه به فارسى چلپاسه و بهندى چهپكلى گويند قاتل است از خوردن آن و قى و وجع الفواد شديد عارض شود حربا يعنى آفتاب پر است كه بهندى گرگ گويند نيز قتال و قريب آن است و بيضهء آن نيز سم بود . علاج : به آب گرم مطبوخ شبت و روغن كنجد قى آورند و باقى علاج او به علاج كلى و مثل علاج ذراريح كنند . و ايضاً از علاج مختص سجر با بعد معالجهء مشترك اين است كه بگيرند كنجد و خرنوب نبطى و شكر مساوى و به روغن گاو بخورند و بايد كه شير بنوشند و به روغن مالش كنند و استحمام نمايند . و علاج بيضهء حربا اين است كه پنچال باز در طلا حل كرده بنوشانند و قى كنانند و بر بدن روغن زرد بمالند و تكميد سر بنمك نمايند و انجير و مسكه و جنطيانا خورانند . سالامندر او اين حيوانى است شبيه بغطايه و عريض‌تر از سام ابرص باريك گردن و از خوردن آن اوجاع شديد در معده دورم در شكم مثل استقسا و كزاز و احتباس بول و ورم زبان و استرخا و زوال عقل عارض شود . علاج : به علاج كلى پردازند . و ايضاً قى كنند بجوزالقى سه ماشه كه در عسل دو توله نمك طعام يك و نيم ماشه آميخته بليسانند و حقنه حاده به عمل آرند بعده ترياق و مثروديطوس خورانند و حب صنوبر و برگ آن سه چهار ماشه با روغن زيت ليسانيدن عظيم الاثر است و غذا جغرات گاو همراه برنج خورانند . و گويند كه علاج خاص او اين است كه راتيانج و علك البطم هر واحد يا هر دو باميعه و جنطيانا و عسل بخورانند و خوردن بيضهء سنگ پشت صحرائى مسلوق و ضفدع مطبوخ بپودينه نافع . و گويند علاج افيون علاج او است . و اطيوس گويد علاج او علاج ذراريح است . و گويند طبيخ كمافيطوس و حب الصنوبر صغار و برگ سرد و برگ انجره با روغن زيت سوده نافع است ضفادع يعنى غوكان سبز برى و سرخ بحرى از خوردن آنها ترهل در بدن و تيرگى رنگ مائل بزردى و سوزش حلق و دهن و عسر نفس و تاريكى چشم و داورد بدبوى دهن عارض گردد و گاه منى به غير اراده خارج شود و گاهى تشنج و تمدد و اسهال خون و غثيان و قى و اختلاط عقل و غشى حادث گردد و كسى كه از آن خلاص يابد دندان او بيفتد و موى او بريزد و نوعى از آن غوك زرد است از خوردن او اشتهاى طعام ساقط شود و آروغ بدبو و ترش آيد و رنگ فاسد گردد و شكم و ساق ورم كند و غثيان و قى و درد فواد حادث شود . علاج : به آب گرم و زيت و نمك و يا به شراب بسيار قى كنند و بعد قى و مسهل صفرا كثرت رياضت نمايند و در حمام و آبزن گرم عرق آورند و روغن گرم بمالند و دواء الكركم و دواء اللك و هرچه استسقا را مفيد بود بخورند و شراب بسيار با سه درم بيخ نى آن را نافع بود و همچنين سعد و قصب الزريره به قدر دو مثقال در شراب مفيد . و صاحب كامل مىنويسد كه مبادرت بقى و تنقيهء معده به آب گرم و عسل و نمك كنند و همه اعضا لا سيما نواحى شكم را بمالند و در حمام مكث طويل نمايند و بعد خروج از حمام سكنجبين بنوشند و بشورباى گوشت حمل فربه به شبت و خولنجان و دارچينى غذا سازند و دواء المسك خورانيدن نافع است آن را . سمك بارد ماهى سرد شده خصوصاً كه بشب در مكان نمناك گذاشته باشند از خوردن آن اعراض خوردن فطر عارض شود و كرب و بيضه آرد و باشد كه بكشد و گاهى مضرت او بعد يك‌دو روز ظاهر شود . علاج : به آب ترب و پودينه و سكنجنبين قى كنند پس شراب صرف خورند و بعد از قى معاجين گرم مانند كمونى سود دارد و گل مختوم سخت نيك باشد و زراوند و صعتر مفيد بود و ميبه و شراب با عصارهء بهى دهند و سائر علاج كه در فطر گذشت به عمل آرند و به قول مجوسى مبادرت بقى از عسل و نمك و آب گرم كنند و اندك شراب صرف با فلفل و يا به اندك زراوند بنوشانند و يا سنجرينيا و يا دواء المسك به قدر حاجت به آب مطبوخ زيره يا پودينه كوهى بدهند شواى مغمومه يعنى كباب و گوشتهاى پخته كه در عين گرمى مفرط آن بپوشند و بخارات آن دفع نشده سرد گردد و سم شود از خوردن آن علامات بيضه از كرب و اسهال و عشى و دوار عارض شود و گاهى عقل يك‌دو روز مفقود گردد و گاهى سبات افتد و گاهى قتل نمايد . علاج : به آب نيم‌گرم و نمك و سكنجبين قى آورند بعد از آن سكنجبين سفرجلى و مقويات معده و دواء المسك بخورند . و به قول شيخ بعد قى ميبه و مى سوسن و شراب ريحانى به آب بهى و سيب بنوشند ذمل مختوم آن را بعد قى نيكو است و علاج بيضه به علاج هيضه نمايند . و مجوسى گويد كه بعد تنقيهء معده بقى قدرى ميبهء ممسك يا شربت سيب خوشبو دهند و در حمام داخل كنند و آب گرم بر شكم متواتر بريزد . و ابن الياس گويد كه به آب گرم و روغن كنجد عسل و يا به آب مطبوخ شبت و به ورق يا نمك قى كنند و از خواب و حمام منع كنند و ادويهء مذكوره در قول شيخ بدهند