فائده دارد و عرض حادث از آن چون اسهال الدم و بول الدم را بدان چه در باب آنها معلوم شده علاج كنند دفلى يعنى خرزهره كثير او انسان و دواب و سائر حيوانات را قتل كند و قليل او كرب شديد و لهيب عظيم و نفخ شكم آرد . علاج : مبادرت به قى نمايند پس به شير بز غرغرهء متواتر كنند و لعاب اسپغول و بهدانه هر يك سه ماشه در عرق بيدمشك و گلاب هر يك هفت توله شربت نيلوفر چهار توله بنوشانند و به مسهل صفرا تنقيهء بدن كنند و مطفيات خون بسيار دهند و روغن گاو و مسكه هر قدر كه خورده شود بسيار مفيد است و لعاب بهدانه و لعاب اسپغول و لعاب كنوچه به روغن بادام سودمند بود و طبيخ خرما و حلبه بسيار نافع است و شورباهاى چرب و اخيصه و فالودجات معمول به روغن گاو و مسكه و روغن بادام خورانند و يا تخم فنجنكشت در آب جوش داده بنوشانند كه اين را ترياق او گفته‌اند و انجير به عسل نفع كند و شكر و جلاب و همه شيرينيها آن را نافع است و رب انگور نيكو است و حقنهء لين مرطب آن را نافع بود و غذا آش جو و مهلبهء كدو و برنج به شير و شكر خوب است بلادر و كبيكج از خوردن آن تقطيع در حلق و شكم و التهاب و حرقت شديد در دهن و معده و سوزش امعا و بثور و آبله در لب و دهن و تب حاد و سرسام حادث شود و گاهى از آن جنون و وسواس سوداوى به سبب احتراق اخلاط عارض شود و بعضى را به سبب موافقت نقصان نكند . علاج : مداواى خاص اين قى كردن به روغن كنجد و آب نيم‌گرم است پس چيزهاى سرد و تر مانند شير و دوغ و آش جو دهند و روغن بنفشه و روغن بادام به كار برند و كنجد و نارجيل دريائى نيز مفيد بود . و گويند فادزهر آن مغز جوز است و شير زنان بر سر ماليدن و لعاب اسپغول و بهدانه به نبات شيرين كرده نوشانيدن نافع است . و به قول شيخ روغن بادام و روغن كنجد و مسكه و روغن گاو و شير تازه و دسومات از شورباها و مانند آن بنوشند تا سوزش ساكن شود و دوغ گاو بر برف سرد كرده و ماء الشعير سرد كرده و آب فواكه سرد كرده خورند و در آب برف بنشينند و به علاج سرسام معالجه نمايند و از اشيائى كه بدان علاج كنند مغز چلغوزه است . و مجوسى گويد كه مبادرت بقى كنند از مسكه و روغن گاو و روغن گل بعده شير تازه و جغرات به شيره تخم خرفه و روغن بادام بنوشانند و ماء الشعير به اندك روغن بادام دهند . و هرگاه سوزش در حلق يابند غرغره به روغن بادام يا روغن تخم كدو مع شير و لعاب بهدانه فرمايند و از آن ماء الشعير به روغن بادام چند روز قطع نكنند و غذا بموزرات از كدو و پالك و قطف و مالش به روغن بادام بسيار سازند و مغز خيار و بادرنگ دهند . و مؤلف اقتباس مىنويسد كه اول فصد هفت اندام يا باسليق كنند و خون بسيار گيرند و به آب اسفاناخ نيم آثار و نمك طعام يك و نيم توله آميخته نوشانيده قى بكرات و مرات نمايند و از ماست گاه و اغتسال فرمايند بعده در آب سرد نشانند تا به گلو و شيره كاسنى و خيارين و مغز تخم تربوز و بنفشه هر يك نه ماشه تخم كاهو هفت ماشه لعاب اسپغول و بهدانه هر يك سه ماشه در عرق مكوه و كاسنى و نيلوفر و بيد ساده و گلاب هر يك پنج توله برآورده شربت نيلوفر و ليمو هر يك دو توله . و اگر مقدر باشد اول طباشير دو ماشه جواهر مهره يك ماشه ورق طلا يك عدد بشربت سيب دو توله آميخته بليسانند و الا طباشير زرشك صندل سفيد سوده هر يك يك ماشه در شربت ليمو دو توله اول خورانيده بنوشانند . و اگر بجاى شربت نيلوفر شربت انارين كنند بهتر باشد و ضماد از گشنيز و تخم خرفه و كاهو و گل ارمنى همه برابر صندل نپجم حصه جمله در گلاب سوده به كار برند . و چون خشك شود بماست گاو شسته تجديد ضماد نمايند در روزى سه چهار مرتبه و غذا برنج همراه جغرات وى را پالك و قطف سازند . و گويند كه روغن بنفشه و نيلوفر و كدو در بينى چكانند و آب انار ميخوش امتصاص نمايند . انتباه : [ گاه باشد كه از رسيدن عسل بلادر يا دود آن به بدن ورم و خارش و بثور عارض شود ] گاه باشد كه از رسيدن عسل بلادر يا دود آن به بدن ورم و خارش و بثور عارض شود پس آنجا را بدوغ ترش بشويند و روغن نارجيل بمالند و مغز كردگان و مغز نارجيل و حب السمنه و كنجد سياه باريك سائيده ضماد كنند و بعد چند ساعت بدوغ بشويند و بعد زمانى باز ضماد تازه كنند . و اگر تمر هندى در آب تر كرده صاف نموده در آن آب مغز نارجيل همچو صندل سائيده طلا نمايند سوزش و گرمى فى الفور زائل شود و صندل سفيد و سرخ طلا كردن نير سود دارد . و ايضاً آنبه هلدى و برنج ساهى و دوب به آب شبينه سوده ماليدن و يا كنجد سياه به شير گاو سوده يا در مسكه آميخته طلا كردن نافع است و قدرى كنجد يا مغز جز يا حب السمنه خوردن نافع و همچنين از برگ تمر هندى شيره برآورده يا تخم تمر هندى سوده و يا چرونجى و كنجد در شير سوده خوردن و ضماد كنجد و اصل السوس با شير ماده گاو هم مفيد است و كذا مرداسنگ سائيده ضماد كردن و آنجا كه بدن ممتلى و آماس قوى بود بايد كه فصد كنند و مسهل صفرا دهند و فصد زود ازالهء ورم آن مىنمايد عنصل ردى از خوردن آن قروح امعا و مغص در شكم و تقطيع و اسهال خون عارض شود . علاج : قى آب شبت و روغن كنجد نمايند بعده شير آهن تاب و زردهء بيضهء