دواى مركب بگيرند تخم درخت سكبينج برى و جندبيدستر و برگ نى هر واحد يك جزو شحم حنظل سه چند همه به قدر بندقهء بزرگ از آن بخورانند و دواى تخم انجدان و گوشت ابن عرس در قول قرشى گذشت . و ابن الياس گويد كه آب برگ سيب سه اوقيه بدهند كه آن را در اين باب خاصيت عجيب است و بگيرند آب برگ سيب سه اوقيه و گل ارمنى يك مثقال و شيح ارمنى يك درم و به آب سيب بخورند كه در اين باب به غايت نافع است و تخم شلجم و پرسياوشان و خبازى و دارچينى و مغز خرگوش مساوى كوفته بيخته به شراب ريحانى يا بيست درم سركه بخورند . تعليم : [ علاج سموم مشروبه و ملذوعه كه مشهور نباشد ] سموم مشروبه و ملذوعه كه مشهور نباشد يا آنچه مريض اظهار آن نمايد علاج آن از علاج كلى آن كنند . و هرگاه قسمى از آن معلوم شود به علاج خاص آن پردازند و در اينجا اولا علاج كلى سوم مشروبه مرقوم مىشود و بعد آن علاج خاص هر يك از سموم مشروبهء معدنيه و نبايته و حيوانيه و سپس علاج كلى سموم ملذوعه و بعد آن علاج خاص هر يك از سموم ملذوعه و منهوشه و ملسوعه مسطور گردد علاج كلى سموم مشروبه اگر سم از جمله سموم مشروبه باشد در حالتى كه اندك تغير محسوس شود مىبايد كه به زودى از آب نيم‌گرم و روغن كنجد مكرر قى كنند بعد از آن شير گاو و روغن گاو خورند . و اگر از شير و روغن قى كنند نيز مناسب است و منع از خواب تا يك روز لازم بود پس اگر سم گرم باشد و اين از گرمى معده و امعا و تشنگى و خشكى دهن معلوم مىشود در اين صورت لعاب اسپغول و شير تازه و دوغ گاو و روغن بادام و صندل و گلاب و هندوانه و مانند آن هر كدام كه باشد بر برف سرد كرده بدهند و همچنين قرص كافور و مفرح بارد و آش جو بياشامند و حوالى دل و جگر اضمدهء بارده ضماد كنند و پارچه به گلاب و صندل تر كرده بر سينه گذارند . و اگر سم بارد باشد و اين از بىحسى اعضا و سردى بدن و عرق سرد و ثقل اعضا معلوم مىشود در اين صورت نيز به مجرد دريافت اين عوارض مكرر قى كنانيده شراب كهنه كه از يك سال تا دو سال بر آن گذاشته باشد به حسب مزاج مريض و مثروديطوس و ترياق اربعه و ترياق فاروق و دواء المسك حار و مفرح حار و پياز و سير و جدوار و جنطيانا يك مثقال و حلتيت يعنى انگوزهء تا نيم مثقال و مانند آن بايد داد و اثر سم بهر عضوى كه زياده باشد اصلاح آن عضو بيشتر منظور دارند مثلا اگر اثر ضرر بجگر محسوس شود ادويهء مدره به كار برند . و اگر به معده شود مسهل نرم به عمل آرند و على هذا القياس و شورباى مرغ خورند و روغن ياسمين و رون نرگس و روغن گل و مانند آن بر دل و جگر طلا كنند . صفت ترياق اربعه مرمكى جنطيانا حب الغار زراوند طويل همه مساوى الوزن كوفته بيخته به روغن گاو چرب كنند و به عسل سه وزن ادويه به سرشند و قدر شربت يك مثقال به آب گرم . شيخ الرئيس قانون علاج كسى كه زهر خورده باشد چنين نوشته واجب است مدافعت نكنند بلكه هرگاه معلوم شود كه زهر داده‌اند پيش از آن‌كه قوت او در بدن پراكنده شود مبادرت بنوشيدن آب نيم‌گرم و روغن كنجد و زيت نمايند و قى كنند و در آن مبالغه نمايند چندان كه توانند و بهتر آن است كه در اين روغن طبيخ شبت و اندك بوره آميزند و گاهى به زيت حضض و پيه مرغابى مخلوط كرده مىشود و بهتر آن است كه آنچه براى قى از اين ادويه و از غير او نوشيده شود آن آب و روغن بسيار بود . و اگر اغذيه خورند هم بسيار باشد بهر آن‌كه اگر او قى نشود قوت سم را بشكند و بر آن غلبه نمايد . و چون قى حتىالامكان كرده باشند شير بسيار بنوشند كه اين تيزى سم را بشكند . و اگر از شير نيز قى شود نيك باشد . و ايضاً اگر طبيخ تخم ابخره با روغن گاو بخورند زهر را بقى يا اسهال دفع كند بعده شير بسيار بنوشند و مسكه از شير بهتر بود . و ايضاً طبيخ بزر كتان و كذا شراب شيرين با پيه بط گداخته سود دارد و همچنين آب خاكستر چوب انگور و واجب است كه بعد قى حقنه كنند و خصوصاً چون معلوم كنند كه مضرت زهر به امعا و اسافل فرود آمده . و اگر اضطراب زياده از اين باشد هم تدبير قى و هم تدبير اسهال بايد و در ميان آن از امر نوشيدن شير غافل نباشند . و اگر حاجت به خوردن مثل ترياق گل مختوم افتد به كار برند بهر آن‌كه او بهتر مدد بر دفع سم كند و خصوصاً چون آن را در ابتداى امر بخورند كه آن سم را بقى دفع كند . و ايضاً حب بلسان زوفاى خشك تخم شلجم برى فلفل سفيد و سياه دارفلفل وج انيسون فطرالساليون اسارون زيره سياه بزر البنج هر واحد چهار درم سنبل الطيب فقاح اذخر هر واحد پنج درم سليخه هژده درم حماما زعفران هر واحد شش درم به عسل به سرشند و با شراب به قدر باقلاى رومى بخورند و خوردن گل مختوم به شراب