محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
644
اكسير اعظم ( فارسى )
در ثفل نماند دور كنند پس روغن كنجد هشتاد توله داخل كرده به آتش ملائم كه تيز از اول باشد بجوشانند تا آب جذب شود و روغن بماند و در آخر احتياط كنند كه روغن نسوزد . و اگر اندكى آب بماند و جاى سرد گذاشته روغن صاف از بالا بردارند و آب كه در ته ديگ ماند و دور كنند صواب باشد و قوت اين روغن تا يك سال ماند و براى درد مفاصل و دردهاى كهنه اگر پانزده مثقال هوجوبه و پنج مثقال بهروزه بر اجزاى خمسهء مذكوره اضافه كنند بهتر بود . سفوف براى ضربه از بياض والد مرحوم گندم بريان و هلدى هر دو سوده شكم ترى برابر هر دو آميخته چند روز نهار بخورند . ضماد جهت ورم حار ملتهب كه در مفاصل به سبب ضربه و سقطه به همرسد و ضربان نمايد آرد جو پانزده جزو كوكنار مع تخم ده جزو تخم خطمى هفت جزو بنفشه مونگ گل سرخ اصل السوس نيلوفر هر واحد پنج جزو عدس مقشر سه جزو طباشير دو جزو زعفران نيم جزو كوفته بيخته با روغن گل آميخته ضماد نمايند . ايضاً مجرب حكيم على جهت ضربه و سقطه بعد از فصد به كار آيد ميده چوب گل ارمنى زردچوب ديودار گل خطمى آرد مونگ برگ حنا ريوند خطائى هر يك دو توله كوفته بيخته به آب و روغن گل يا كنجد بپزند هرگاه مانند حلوا شود بدان تكميد نموده ضماد كنند و ببندند . ضماد كه براى ضربه مكرر به عمل آمده زردچوب هفت ماشه ميده لكرى شش ماشه مغاث بغدادى پنج ماشه كوفته بيخته در روغن كنجد حل نموده نيمگرم ضماد نمايند و گاهى صبر و هالون و مصطكى نيز اضافه نموده مىشود . ايضاً مسكن درد ضربه و سقطه ميده لكرى آملهء منقى زردچوبه هر يك يك توله نيل براى مصطكى هر يك شش ماشه افيون سه ماشه ادويه كوفته بيخته به آب ادرك سرشته گرم نموده ضماد نمايند . و اگر ضربه به استخوان رسيده باشد قدرى سفيدى تخم مرغ اضافه نموده بر پارچهء كرپاس پهن كرده بر عضو مكسور بهپيچند و بر اطراف آن چوبهاى راست باريك مستحكم بندند و به هفته يك بار دوا كنند و تجديد نمايند و در سائر اوقات روغن كنجد بر عضو مىچكانيده باشند . و اگر درد شديد باشد قدرى دودهء سقف مطبخ يا خانه بهربهونجه نيز اضافه نمايند . ايضاً كه همان نفع دارد ميده لكرى هالون زردچوبه سجى قند سياه كهنه از هر يك درمى نرم به آب سوده گرم كرده ضماد نمايند و گاهى در اين بيخ نمى كه بهندى چورموند نامند و قدرى سلاجيت كه عرق الجبال است داخل گرده مىشود و در نسخه ديگر كنجد سياه عضو قند سياه است و زنجبيل زياده . ضماد كه به جهت ضربه و سقطه از بياض حكيم نافع خان منقول گل بنفشه گل خطمى سفيد گل بابونه اكليل الملك گل سرخ عنب العثلب ماميران چينى موميائى كانى حلبه تخم كتان شحم قاوندى هر يك دو توله سرش كاهى چهار توله بيخ لفاح نه ماشه زردچوب ميده چوب آرد مونگ آرد باقلا هر يك نيم پاؤ و زردهء تخم مرغ ده عدد . ايضاً زفت رومى آنبه هلدى زردچوبه ميده لكرى كنجد سياه هر يك دو توله . ايضاً آرد مونگ آرد باقلا هر يك نيم پاؤ ميده لكرى چار توله زردچوبه دو توله سونه يك درم موميائى كانى دو ماشه گل خطمى سفيد دو درم روغن گل چهار توله زردهء تخم مرغ ده عدد . ضماد جهت ضربه و سقطه صبر مصطكى كندر مرمكى هر يك يك دام صابون ولايتى نيم پاؤ صابون را در شراب دوآتشه بپزند تا مثل مرهم شود پس ادويه سوده انداخته ضماد سازند . ايضاً ميده آمله زردچوب تخم پنوار هالون ايلوه صابون خشت كهنه برابر كوفته در آب سائيده روغن كنجد آميخته نيمگرم نموده ضماد نمايند . طلا مغاث گل ارمنى هر يك ده درم صبر مرمكى هر يك يك نيم درم كوفته بيخته به آب سرشته ضماد كنند و در نسخه ديگر ماش مقشر عوض مغاث است و اقاقيا سه درم بجاى مرمكى و وزن صبر نيز سه درم و به آب مورد ضماد كردن . كماد معمول براى درد و ورم كه از ضربه به هم رسد و مثل گره بسته باشد مغز نارجيل كهنه بكوبند و چهارم حصهء آن زردچوب باريك سوده آميزند و برابر هر دو موم بگيرند و دو پوملى بسته در ظرفى بر آتش گرم كرده تا دو سه گهرى سينك دهند بعده پوملى را وا كرده نيمگرم بالاى آماس بربندند و فردا دور كنند در عمل دو سه روز صحت كلى مىشود و راقم در اين كماد تخم تاتوره سائيده برابر نارجيل آميخته در رفع دردى بىنظير يافته و گاهى در اين كنجد سياه يك توله افيون يك ماشه عوض تخم تاتوره آميخته مىشود . نوع ديگر براى درد ضربهء كهنه و نرم كردن عضو مضروب كهنه كه سخت شده باشد مجرب است زردچوب دارهلد ميده چوب هر واحد يك دام ميدهء گندم سه دام سجى يك ماشه روغن كنجد چهار دام و در نسخه ديگر وزن هلدى و ميده چوب و ميدهء گندم هر يك چهانك و سجى نيم دام و روغن كنجد نيم پاو است و دارهلد مطروح ميدهء گندم را در روغن بريان كنند و ديگر ادويه جدا جدا باريك ساخته اول سجى بعده ميده چوب و عقب آن هلدى انداخته آب اندازند و بپزند تا آب جذب شود و روغن بگدازد پس گرماگرم سينك دهند پس بربندند و در تكملهء هندى هالون عوض سجى مرقوم است . نوع ديگر دارهلد چوب ميده سجى هر يك دو جزو سائيده ميدهء گندم سه جزو قند سياه يك جزو سفيدى تخم مرغ و روغن كتان آميخته لوئى ساخته تكميد كنند . نوع ديگر نافع ضربه و سقطه و موچ موم زرد ريزه ريزه كرده كنجد سياه نيمكوفته مالكنگنى برادهء خشت زرد نارجيل كهنه ميدهء چوب باريك سائيده هر واحد سه توله نمك شور