و فشارندهء رگها بود بفشردن مضيق آنها پس بر روح مجال او تنگ گردد و بسيار منطفى شود و كذلك به سوى آنها نسيم هوا نرسد و بدان سبب مزاج روح ايشان فاسد گردد . و ايضاً ايشان را بيم آن باشد كه اندك خون از ايشان بمنفذ تنگ ريخته شود در حوالى دل و دماغ آن و رگى يك بارگى شكافته شود و سبب هلاكت ايشان گردد و در مثل اين حال و حال كه قبل او باشد ايشان را ضيق النفس و خفقان حادث شود و در اين هنگام تدارك حال ايشان به فصد كرده شود . و بالجمله ايشان در معرض مرگ مفاجات باشند و موت به سوى فربهان به افراط سريعتر بود و خصوصاً كسانى كه در ابتداى سن فربه باشند و در ايشان عروق باريك فشارده بود و ايشان در معرض سكته و فالج و خفقان و ذرب به سبب رطوبت ايشان و سوء تنفس و غشى و حميات ردى باشند و بر گرسنگى و تشنگى صبر نتوانند كرد به سبب ضيق منافذ روح و شدت سردى مزاج و قلت خون و كثرت بلغم و انسان به غايت فربهى نرسد الا كسى كه ادبار و مزاج باشد و لهذا اولاد ايشان كمتر شود و منى ايشان اندك بود فرزندان به سبب اين ضعفى باشند و همچنين زنان فربه حامله نشوند . و اگر حامله شوند اسقاط حمل كنند . و ايضاً شهوات ايشان نيز ضعيف بود و جميع فربهان چون بيمار شوند علاج ايشان صعب بود . و چون مريض شوند احساس مرض خود به سرعت نكنند و فصد كردن ايشان را دشوار بود و در اسهال آوردن ايشان خطر باشد . و اگر مسهل عمل كند ايشان را ضعيف گرداند زيرا كه حرارت غريزى ايشان ضعيف است و در هزال ذكر كرده‌ايم كه بهترين آدم معتدل است و خصوصاً در فربهى . و اگر باشد و از حركت ضعيف شود پس اگر همراه او از دلائل بر رطوبت بود مبشر به طول عمر باشد . علاج : بهتر تخفيف مسهل گرم و مدرات قوى دهند و تقليل غذا و خواب و كثرت لقب و حمام يابس كنند و عرق آورند و در روغن‌هاى گرم محلل چون روغن بشبت و قسط بمالند و اطريفلات بر سبيل دوام و همه ادويهء گرم و خشك خوردن نفع دارد خوابيدن بر زمين سخت خيلى مفيد بود و هرچه در تسمين گفته شد مخالفت او ضرورى است . ذكر ادويهء مفرده و مركبه كه بدن را لاغر كند : خوردن لك دو درم هر روز بر نهار و كذا سندروس يك درم با سكنجبين چند روز متواتر و كذا نان جو براى معتاد بنان گندم و كذا نان دخن و كذا كبر مملوح و كذا زيتون سبز مملوح و كذا ماهى صغار مملوح و كذا اسير مفرط و كذا پياز به افراط و كذا گندناى خام و پخته و كذا جرجير و كذا ماهى شور كهنه و كذا ليمون نمكين و كذا گوشت خشك كرده و كذا لحوم وحوش قديد و پنير كهنه و كثرت استعمال فلفل در طعام و كذا سركه و مكيدن ليمون سبز بر ناشتا چند روز متواتر و لطوخ بدن مكرر بنطرون و كذا بحجر اسيوس در حمام به تكرار هر واحد مهزل بدن است . و ايضاً گويند كه زير سايه مغيلان نشستن و انگشترى رصاص در دست داشتن و در ظرف او آب خوردن بالخاصيت هزال آورد . و اگر لك مغسول يك درم با سركه چند روز ناشتا بخورند بدن را لاغر كند و طلاى زبد البحر به سركه نيز مهزل بدن است و در بياض اوستاد مرحوم مرقوم است كه اگر لك را باريك سوده به آبى كه در آن ريوند خطائى جوشانيده باشند تر كنند و خشك كرده باز در اين آب تر كرده خشك نمايند و هفت مرتبه همچنين كنند باز سائيده دو درم به آب خورده باشند بدن را لاغر كنند . و ايضاً اگر زيره سياه را چهل روز ناشتا خورند لاغر سازد و آب مقطر زيره بجاى آب نوشيدن قوى التهزيل و عجيب الفعل است و آشاميدن سركه ناشتا مهزل قويست و تخم سداب بستانى و شاخ تازهء آن را چند روز ناشتا خوردن به غايت مهزل است . حب سندروس تأليف حكيم شريف خان صاحب براى ملكهء بادشاه كه فربه بود و اكثر معالجات او را فائده نكرد اين را نافع يافتند سندروس سه مثقال لك مغسول دو مثقال هليلهء زرد و بليله و آمله و هليله سياه و هليله كابلى هر واحد يك مثقال زيره سياه دو درم نمك لاهورى يك درم كوفته بيخته به آب حبها سازند و حب مزاج مريض بدهند و اين حب خفقان را نيز نفع مىكند . دوايى كه در لاغر كردن بدن به غايت مؤثر و مجرب است لك مغسول هشت و نانخواه باديان زيره سياه سداب هر يك چهار درم مرزنجوش بورهء ارمنى هر واحد يك درم كوفته بيخته هر روز يك مثقال آن را با عرق زيره سياه بخورند و عرق زيره بجاى آب بياشامند هر وقت كه تشنه شوند در اندك زمانى لاغر مىگرداند . ايضاً مهزل زاج زراوند مدحرج جنطيانا هر يك يك و نيم دانگ مرزنجوش نيم درم لك مغسول سندروس هر يك چهار دانگ كوفته بيخته دو دانگ بخورند . ايضاً كه بدن را لاغر كند زيره سياه يك شبانه روز در سركه تر كرده خشك نموده ده درم تخم كرفس مرزنجوش بورهء سرخ هر يك سه درم تخم سداب دو درم نانخواه چهار درم همه را كوفته بيخته هر روز يك مثقال بدهند . سفوف مهزل از بياض استاد مغفور نانخواه تخم كرفس سنبل الطيب لك مغسول هر يك نيم درم گل‌سرخ مرزنجوش واحد يك مثقال كوفته بيخته دو درم صبح با عرق زيره سياه سياه بخورند . ايضاً منه سندروس لك مغسول مرزنجوش مساوى كوفته يك مثقال هر روز