سمنهء عجيبه كه بدن را بزورى فربه كند بگيرند نخود پانزده درم و در شير تازه يك شبانه روز تر كنند و خشك نمايند برنج مغسول و گندم و جو هر دو مقشر هر واحد سيزده درم بادام مقشر تخم خشخاش آرد ميده هر واحد پانزده درم شكر سفيد يك نيم رطل همه را كوفته بيخته هر روز از آن سى درم گرفته با شير تازه پخته بنوشند . خجندى گويد كه علاجش به ازالهء غموم و هموم كثير و ترك رياضت بسيار و تعب و خوردن حلاوات وسمهء كثير الغذا به نشاسته و لبوب و مالش به قيروطيات ساذجه بعد استحمام به آب گرم شيرين و مالش اعضا قبل طعام هر روز تا آن‌كه سُرخ گردد و خوردن مسكه به شكر و ماهى تازه رضراضى غير مالحه و از فواكه خرپزهء شيرين و نارجيل و بادام و جوز پسته و بندق بايد كرد . سمنهء جيد بادام مقشر بندق خشخاش مغز چلغوزه حب السمنه حبة الخضرا هر واحد يك جزو به روغن گاو تازه لت كرده بجلاب به سرشند و صبح و شب پنج درم بخورند . ديگر جيد تخم كدوى مقشر سوده يك جزو آرد گندم پاك دو جزو آرد برنج دو جزو با شير گاو خوب به سرشند و اقراص دقيق ساخته نان بپزند بعده هر صبح يك اوقيه بگيرند و سائيده با شير و شكر به طريق سفوف بخرند بعده در حمام داخل شوند . سفوف مسمن كهربا مغاث به همن سفيد زرنباد جوز جندم خشخاش سفيد هر يك هفت درم كوفته بيخته به روغن گاو بريان نمايند و با شش صد درم پوست گندم بياميزند و هر روز ده درم با شكر و بادام بخورند . معجون مسمن گويند كه بهتر از اين در اين باب مشهود نگشته تودرى سُرخ تخم خشخاش سفيد هر يك پنج درم حب السمنه بوزيدان جوزجندم حب قلقل هر واحد يك درم زعفران يك درم مغز بادام مقشر مغز بندق مقشر نارجيل هر يك ده استار آرد برنج يك من عسل كف گرته دو من شكر سفيد فانيذ هر يك يك من كتيرا نيم من روغن كنجد يك رطل آرد باقلا آرد نخود هر يك ده استار فانيذ و شكر را كوفته با عسل آميخته بر آتش نهند تا مخلوط گردد بعده ادويه كوفته بيخته بر آن اندازند و زعفران در گلاب حل كرده با شكر در پاتيله به آتش ملايم بپزند و بر آن روغن اندك اندك انداخته كفچه زنند تا مثل حلوا گردد بعده به اجزاى اول آميزند و هر روز پنج درم بخورند و بعد آن استحمام نمايند و در نسخه ديگر تودرى سفيد پنج درم حب المحلب زنجبيل قرفه دارچينى شقاقل هر يك سه درم زياده است و وزن زعفران دو درم و مغز بادام يك من و بندق مقشر نيم من باقى به دستور و نوشته كه عجيب الاثر است . سمنه نافع براى حار مزاج آرد باقلا يك جزو بادام مقشر يك جزو مغز تخم كدوى شيرين دو جزو و از آن به روغن بادام و آب انار شيرين حريره سازند و آنچه بدن را فربه كند خوردن طعام بالاى شراب است الا آن‌كه صاحب او را خطر بود اگر تعاهد نفس خود به فصد و اسهال در هر ماه يك بار نكند و كذا دخول حمام بر شكر سيرى . قرشى گويد كه تعيدل مزاج و استفراغ خلط حريف به فصد و غيره كنند و مقابلهء هر سبب نمايند و تقويت قوت جاذبه بمالش بعد خواب كنند و خصوصاً به روغن و حمام عقب خوردن غذا اگرچه افلاط تسمين كند ليكن از آن خوف سدد باشد پس حزر از آن به سكنجبين ساده يا بزورى كنند خصوصاً اگر در آن خوف سدد باشد و اغذيه طالبان فربهى همه غليظ است و لهذا در ايشان سنگ تولد كند . دواى مسمن نخود در شير گاو تر كنند تا نرم شود و جو و گندم و برنج و ماش مقشر در آب بسيار بپزند تا مهرا گردد و مثل آن شير اضافه كرده جوش دهند و پسته و بندق و شهدانج و حبة الخضرا و جوز و بادام و مغز چلغوزه و تخم خرفه و تخم خربزه و تخم خشخاش هر يك نيم جزو و بزر البنج و زيره و به همن سفيد و حب الزلم هر يك ربع جزو و روغن بادام يا روغن گاو مثل ربع جمله از اين هر روز يك سكرجه استعمال كنند . انطاكى در تذكره مىنويسد كه علاج هزال ازالهء اخلاط محروره و حريفه است پس اگر هزال طبيعى باشد علاجش هر آن چيزيست كه سمن واجب كند و غير طبعى بود پس علاج هزال كائن از ضعف عضو علاج آن عضو است درد او به سوى صحت و كائن از هم و مانند آن را حيله در راحت از آن كنند و اگرچه بتاسّى باشد و كائن از كرم را خراج او است و همچنين باقى اسباب است . ايضاً در نزهت گويد كسى كه ارادهء فربهى كند اسباب او را اختيار نمايد بعده دواى مسمن استعمال كند و بهترين آن از اغذيه شير است و انجير و قلقاس و هريسه و نخود و باقلا و لوبيا بهر نوع كه استعمال نمايند و اما ادويهء آنچه تجربهء او براى آن كرده‌ام ذكر مىكنم . سمنه براى كسى كه سن او از پنجاه سال تجاوز نكرده باشد و مبرود بود بگيرند بيست درم نارجيل و ده درم پسته و پنج درم شاه‌بلوط و سه درم دارچينى و يك درم قرنفل و كوفته در يك صد و پنجاه درم شير تازه بجوشانند تا سوم حصه او برود پس سى درم شكر در آن انداخته گرم بعد جماع يا حمام استعمال كنند و يك عدد ماكيان تيار دارند و بطبخ مهرا سازند پس در پنجاه درم شورباى آن چهار قيراط خرزه بقر حل كرده بعد آن بنوشند اين را در هفته يك بار استعمال كنند مع ترك ترشىها و نمكينيها و اقسام رياضت مثل جماع و حمام سمنه براى محرود مزاج و يابس سبوس گندم و مغز بادام شيرين هر يك