علت نعامه و اين مرضى است كه در جلد سر افتد و چنان گردد كه گويا پوست طائرى است كه پر آن گنديده‌اند و موى او مثل زغب گردد و در مس كردن نرم مثل ريشم باشد و بشرهء سر منتفخ ورزد ظاهر شود و اكثر اين مرض عقب امراض حاده مثل سرسام و برسام حادث گردد لا سيما چون بخارات آنها طول كند و علت نعامه بهر آن ناميده‌اند كه ريختن پر و باقى ماندن زغب بيشتر در نعامه يعنى شتر مرغ حادث مىشود و اطباى بصره اين مرض و معالجات آن را مىشناسند و به اين اسم مىنامند چنان كه در داء الثعلب و داء الحيه و داء السبع را مسمى ساخته‌اند و سبب آن فساد مسام و تغير مزاج بشره بخارات فاسده است و از اين جهت عقب امراض حاده حادث شود . علاج : تدبيرش ستردن مو دائم است و استعمال روغن آس و روغن لادن و روغن آمله و روغن حب الغار و طريق استخراج روغن حب الغار اين است كه آن را در آب جوش خفيف دهند بعده خوب بسايند و آب نيم‌گرم اندك بچكانند و زير چيزى گران نهند كه روغن از آن سيلان كند و به طريق ديگر نيز بر مىآرند و آن اين است كه حب مذكور را بسايند و به روغن كنجد بجوشانند بعده بيفشرند كه همه قوت او با دهنيت كه در آن است برآيد و اصلاح غذاى مريض و تجويد دم او كنند چه بصلاح خون و تجويد غذا و استعمال تدبير مذكور از حلق دائم و تدهين اين مرض زائل شود . و چون ايام مرض طول كند و مرض قوى باشد آن برود و دموى سالم برويد تشقق شعر يعنى شكافتن مو سببش يبس مزاج است يا اغذيهء يابسه يا بلغم شور يا مادهء سوداوى كه بر غذاى شعر غالب آيد . و طبرى مىنويسد كه تشقق شعر يا به سبب خارج بود مثل سير در آفتاب و غبار سباخ و اختلاف آبهاى شور و شيرين و حار و بارد . و ايضاً گاهى اين از مالش شديد در حمام به آب شور باشد و يا به سبب داخل و آن فضول حاد مائل بشوريت و حرافت است كه مو بدان اغتذا نمايد پس يبس و تشقق حادث شود . علاج : ادهان ملينه معتدله مثل روغن بنفشه و روغن بادام شيرين و لعابات لزجه چون لعاب خطمى و بزر كتان و لعاب اسپغول و لعاب برگ بيد بمالند . و اگر تشقق بسيار باشد اول فصد و اسهال سودا به مسهل سودا و ماء الجبن و سفوف لاجورد كنند و ترطيب بدن نمايند . و اگر به طبيخ برگ كنجد يا ببرگ خشك آن سوده سر را بشويند و يا پنج نيلوفر زرد خشك كرده سوده بر سر ذرور كنند و يا بزرقطونا و روغن بنفشه اندر حمام در سر پر كنند و بعد دو ساعت بشويند هر واحد براى تشقق شعر مجرب سويدى است و ماليدن لعاب گل بنفشه نيز نفع مىكند . مسيحى و ابو منصور مىنويسد كه موى را دائم به روغن مضروب به آب مالش كنند و بلعاب بزرقطونا و تخم كتان و برگ كنجد بشويند و ادمان حمام كنند و در راحت افزايند و در غذا شير دهند و تدبير فربه كردن بدن نمايند . و اگر اين كفايت نكند فصد متواتر كنند و اسهال بلغم شور و اخلاط رديه بطبيج هليله نمايند . ابن الياس گويد كه استحمام دائم و ترك اغذيهء يابسه مولد سودا مثل عدس و باقلا و نمكسود كنند و دائم روغن بنفشه و روغن كدو بمالند و يا بگيرند لعاب اسپغول و لعاب تخم كنوچه و لعاب بهدانه به آبى كه در آن حنا يك شبانه روز تر كرده باشند آميخته بر سر طلا نمايند . و اگر تشقق مفرط باشد بتنقيهء بدن از اخلاط سوداوى به مطبوخ و حب آن كنند و ترطيب مزاج به اغذيهء جيد الكيموس فرمايند . طبرى گويد كه اگر به سبب خارج باشد چون مزاج سقيم يابس بود از اسباب مذكوره احتراز كنند و روغن نيلوفر و بنفشه و كدو استعمال نمايند و بخطمى سبز مضروب بلعاب اسپغول بشويند و بعد آن روغن بمالند . و ايضاً گاهى علاج اين به غسل از آرد باقلا و نخود مىكنند پس اگر زوال آن دشوار گردد سر مو بعد خروج از حمام قطع كنند و عقب آن به روغن بنفشه بادام چرب كنند . و ايضاً اين تدبير آن را نفع كند كه صفحهء آن صاف را گرم كنند بعده بر آن روغن بنفشه اندازند و دخان آن رسانند و اين سريع الزوال است مع قطع اسباب محدثهء آن و اما اگر به سبب داخل بود استفراغ صاحب آن به حسب امكان مع استعمال قوانين او نمايند و شير خر بنوشانند و جالينوس ذكر كرده كه نيطولس را تشقق شعر سر عارض شد از خلط شور كه در خون او تولد شده بود پس كثرت استفراغ بر خويش نمود و تشقق مع لزوم استفراغ زياده گرديد حتى كه طلب مشوره از من نمود و من در آن وقت هيجده ساله بودم پس تعديل او به اغذيه سهل التغذيه مولد رطوبت شيرين در بدن نمودم بعده شير خر نوشانيدم و آن مرض زائل شد و شعر او وافر گرديد و اين قسم نيز سريع الزوال است هرگاه مقابلهء سبب موجب او كنند . و ابن سيار گفته كه اين مرض بجاورجس حادث شد سببش ادمان اكل ملح شور بود بعد ظهور اين علت مداومت تناول هليلهء مربى و غسل شعر ببرگ خوخ مع خطمى نمود و آن زائل گردد