و لادن و آمله و هليلهء كابلى و مر و صبر و پرسياوشان است و گاهى در آن داخل مىشود مازو بنا بر قبض او و فيلزهرج خصوصاً به شراب قابض يا روغن آس يا روغن مصطكى و آب مورد يا آب برگ آزاد درخت . و ايضاً خاكستر شجرهء بزر كتان سوخته مع تخم آن به روغن طلا كردن . و ايضاً پوست جوز سوخته چون به روغن آس و شراب قابض مخلوط ساخته بمالند و خصوصاً براى صبيان و از مركبات اين است كه حب الآس و مازو و آمله در روغن گل يا روغن آس بر وصف معلوم بپزند و استعمال كنند . و ايضاً برگ مورد تر و لادن و عوسج و اطراف سر و حب الآس كوفته به زيت حل كرده غلاف سر بدان نمايند . و ايضاً حب الآس سياه و تخم كرفس و برگ كرفس و تخم چقندر و برگ عوسج هر واحد يك جزو پرسياوشان لادن هر واحد نيم جزو شراب سياه نُه جزو با هم بجوشانند تا شراب سوم حصبه بماند بعده بر آن زيت خوشبو بسعد و سنبل دو جزو انداخته سه جوش ديگر داده آب و روغن از ادويه خوب افشرده صاف نمايند و در مرتبان كرده وقت حاجت بجنبانند و استعمال كنند كه اين حافظ و مسو و شعر است . و ايضاً تخم كرفس و تخم چقندر و پرسياوشان و كندر هر واحد دو اوقيه چوز پانزده عدد پوست صنوبر يك رطل همه را در ديگ كرده گل حكمت نموده يك شب در تنور بگذارند تا جمله خاكستر گردد سائيده يك رطل چربى خرس كه اين بهتر از چربى مرغابى است آميزند و بردارند . و هرگاه حاجت آن باشد در روغن خوشبو گداخته استعمال كنند كه صلع مبتدى را نيز نافع بود . و ايضاً بگيرند يك نيم رطل شراب قابض و لادن يك اوقيه و پوست صنوبر سوخته و اوقيه پرسياوشان سوخته مثل او پيه خرس يك رطل آب عنب العثلب چهار اوقيه و نيم لادن را در شراب بپزند تا غليظ گردد و بر آن ادويه انداخته آميزند و بردارند و وقت حاجت اندكى از آن گرفته در روغن خوشبو كه بهترين آن روغن ناردين است آميخته طلا كنند و گاهى به غير روغن طلا كرده مىشود و از ادويهء خفيفه اين است كه بگيرند مرمكى و لادن و روغن آس نو خصوصاً آن‌كه از طبخ روغن خيرى و آب آس گرفته باشند و شراب قابض و به حسب وجوب مشاهده بياميزند و طلا كنند و يا بگينرد برگ لالهء دشتى به روغن آس و بر سر ماليده يك شب بگذارند و صبح حمام كنند كه اين حفظ مو كند و سياه گرداند و يا بگيرند لادن و پرسياؤشان و خاكستر پوست صنوبر و پيه خرس و از شراب عفص به قدر كفايت و به مثل روغن مصطكى يا آس مخلوط سازند و يا بگيرند پرسياؤشان و لادن مساوى و روغن مورد به قدر كفايت و يا بگيرند كندر سرگين سوسمار سرگين خارپشت صحرائى هر واحد پنج درم سُداب كوهى دو درم و به شراب قابض سائيده با پيه خرس آميخته استعمال نمايند دوا براى حفظ موى ابرو گل شقائق النعمان چهار جزو رعى الحمام و بيخ آن و برگ انجير هر واحد يك جزو لادن سه جزو پرسياؤشان دو جزو همه را سائيده به روغن مصطگى هم چند آن استعمال كنند . ايضاً بيخ فاشرا و بيخ اسراش و خاكستر ثمر صنوبر تازه هر واحد يك جزو به ورق دو جزو به روغن آس خوشبو مخلوط سازند و اين كلام اكثرى است ليكن اگر سبب او يبس مزاج و قلت خون باشد رفاه بدن كنند و غذائى دهند كه جيد الغذا چرب بود و بدان ميل بحرارت لطيف باشد و هر شى ترش و نمكين و زمخت و جماع و شراب كهنه ترك نمايند و ادامت حمام به آب شيرين كنند و نطرون و اشنان و صابون نزديك بدن نبرند بلكه به مثل آرد باقلا و تخم خربزه و اسپغول و مانند آن بشويند . و اگر به سبب كثرت انسداد مسام باشد احتياج به دواى محلل و مخلخل افتد پس واجب است كه در غذا آنچه مفتح بود مثل خردل و سير و گندنا داخل كنند . و ايضاً بر جلد به مثل ثافسيا و خردل و پودينه و سداب و پياز طلا سازند و حمام به آبهاى محلله استعمال نمايند و سر را ببورق و كف دريا بشويند و واجب است كه صاحب او از روغن‌ها اجتناب نمايد و آنچه به سبب تخلخل باشد آن را ادويهء مذكوره كه اكثر ميل آن بقبض باشد و اطليه و ادهان قابضه و دخول حمام و استعمال آب نيم‌گرم پس به آب سرد دفعة نافع بود . [ مجوسى ] مجوسى كه از سقوط شعر و انتثار آن آنچه از تخلخل جلد و اتساع مسام و قلت غذا باشد تدبير موافق براى او اغذيهء محموده مولد خون جيد مثل خشكار پاك و لحوم بُزغاله و برهء يك ساله و ماكيان و زردهء بيضهء نيمرشت و ماهى رضراضى و شراب ريحانى به مقدار معتدل و دخول حمام و غسل به آب شيرين معتدل حرارت و غسل سر بخمطى سفيد و اسپغول و برگ بيد به روغن بنفشه و نيلوفر و شميدن بنفشهء تازه و نيلوفر و بيدست . و اما آنچه سقوط مواز تنگى مسام به سبب رطوبت مسدد مسام باشد علاجش بدخول حمام و تا دير وقت نشستن در آن و گاه مالش سر بنمك و گاهى بشيح ارمنى و قيصوم و شستن آن بنطرون و به ورق و زهرهء بقر بود و نزديك روغن‌ها نبايد شد و به تدبير مسخن پردازند و تقليل غذا كنند و در اغذيهء او توابل حاره مثل كرديا و دارچينى و فلفل داخل نمايند و شراب كهنه ممزوج به اندك آب دهند . و اما آنچه سقوط او عقب مرض حاد باشد بايد كه در آن تدبير مرطب مثل زيادتى در غذا و خوردن لحوم حملان و جدى و ماهى و شير و ميوهء مرطب و سكون و راحت و دخول حمام