دانه آلو بخارا هفت دانه در آب جوشانيده گلقند چهار توله ماليده صاف كرده بنوشند و بعد از يك هفته بنفشه نه ماشه سناى مكى يك توله افزايند فرداى آن مغز فلوس شش توله روغن بادام شش ماشه و اگر مناسب دانند تربد سفيد هم داخل نمايند و به همين نهج يك روز در ميان دو مسهل ديگر بدهند پس سفوف سورنجان مسهل تا سه روز متصل بدهند و بعد از تنقيهء كامل به معجون سورنجان مداومت نمايند بعد از آن تدهين به ادهان مناسبه به عمل آرند . نوع ديگر از مطب علوىخانى شاهتره باديان بيخ كاسنى بيخ باديان هر يك شش ماشه سورنجان اسطوخودوس پرسياوشان عنب الثعلب گل نيلوفر گل سرخ هر يك چهار ماشه جوشانيده گلقند آفتابى سه توله داخل كرده بدهند و گاهى اصل السوس پنج ماشه عوض شاهتره و سورنجان و اسطوخودوس و گل نيلوفر مىكنند بعده مسهل دهند . ديگر گل بنفشه هفت ماشه تخم كاسنى كوفته گل سرخ خارخسك عنب الثعلب گاو زبان پرسياوشان تخم خربزه هر يك شش ماشه باديان چار ماشه مويز منقى دو توله جوشانيده گلقند داخل كرده بنوشانند و بعد ظهور نضج سناى مكى پوست هليلهء زرد حب قرطم هر يك نه ماشه در مطبوخ داخل كرده فلوس خيارشنبر شش توله گلقند چهار توله روغن گاو سه ماشه افزوده مسهل دهند . نطول كه به جهت مفاصل مفيد بيخ باديان نيم‌كوفته پوست بيخ كاسنى تخم خيارين نيم‌كوفته تخم خربزه نيم‌كوفته سورنجان نيم‌كوفته پرسياوشان عنب الثعلب گل بابونه در آب جوش داده صاف كرده نطول نمايند و نيز در آب آن نشينند و بعد خروج از آن روغن سورنجان مالش فرمايند . ديگر كه در وجع مفاصل حكم ترياق دارد امربيل و قدرى عنب الثعلب در آب جوشانيده صاف كرده آبزن نمايند و نطول سازند و بعد فراغت روغن گل يا حنا كه در آن ابهل خشك سائيده آميخته باشند ماليدن مفيد است . اقوال اطبا : [ مسيحى ] مسيحى گويد كه هرگاه ماده مركب از بلغم و صرفا با رطوبت صديديه باشد به اين دوا طلا كنند حضض صندل زعفران صبر مر شياف ماميثا هر واحد دو درم كرنب سوخته چهار درم كوفته بيخته به آب عنب الثعلب و آب كاسنى سرشته به كار برند . [ مجوسى ] مجوسى گويد كه اين مطبوخ نافع وجع مفاصل است اگر از بلغم و سودا باشد هليلهء زرد و كابلى و سياه هر واحد پنج درم مويز ده درم شاهتره هفت درم بسفائج غاريقون كوفته بليله آمله اسطوخودوس هر واحد دو درم پوست بيخ كبر برگ حنا هر واحد يك درم قنطوريون سه درم همه را در سه رطل آب بجوشانند تا به يك رطل آيد بر آن سه درم افتيمون انداخته بمالند و صاف كرده نيم رطل از آن گرفته در آن تربد يك مثقال ايارج فيقرا يك درم نمك نفطى نيم درم داخل كرده بنوشند . [ ايلاقى و جرجانى ] ايلاقى و جرجانى مىنويسند كه اگر ماده مركب از صفرا و بلغم باشد تنقيه بحب سورنجان كنند : صفت آن صبر يك درم سورنجان دو ثلث درم يعنى چهار دانگ هليلهء زرد چهار دانگ سقمونيا يك دانگ گل سرخ مصطكى هر يك دانگى همه يك شربت است و اگر عوض صبر ايارج فيقرا كنند بهتر بود . ديگر هليلهء زرد تربد هر واحد يك جزو مقل نيم جزو شحم حنظل سقمونيا هر يك ثلث جزو كتيرا عشر جزو شربتى سه درم . ديگر هليله زرد يك درم صبر چهاردانگ ماهيزهرج بوزيدان هر يك دو دانگ سقمونيا يك دانگ جمله يك شربت است . صفت مطبوخ سورنجان بگيرند هليلهء زرد بست درم بنفشه گل سرخ هر يك پنج درم تخم كاسنى سه درم سورنجان نيم‌كوفته دو درم پودينهء ترشاخى چند و اگر پودينه نباشد يك درم مصطكى افكنند در سه رطل آب بپزند تا به يك رطل آيد صاف كنند شربت دو ثلث رطل با دو اوقيه شكر . صفت حبى كه مرض مركب از صفرا و بلغم را سود دارد ايارج فيقرا شش درم سورنجان بوزيدان ماهيزهرج هر يك سه درم هليلهء زرد هفت درم مقل هشت درم خربق سياه دو درم شحم حنظل سه درم به آب گندنا حب سازند شربتى سه درم . صفت مطبوخ سورنجان ديگر كه صاحب صفرا و بلغم را سودا دارد بگيرند هليلهء زرد پانزده درم تربد بسفايج شاهتره هر يك چهار درم سورنجان دو درم تخم كاسنى باديان تخم كرفس هر واحد يك درم گل سرخ سه درم همه را در يك و نيم من آب بپزند تا هفتاد درم باقى ماند صاف نموده بدهند . [ حكيم بايزيد ] حكيم بايزيد مىنويسد كه اگر ماده مركب از بلغم و صفرا بود اول قيء كنند دو سه روز متواتر بعده جهت نضج مواد مطبوخ سورنجان ديگر كه در قول ايلاقى گذشت بدهند و پس از حصول نضج تنقيهء بدن نمايند به حب سورنجان مع اضافهء بعضى ادويهء مسهله در مطبوخ مذكور چنانچه برگ سنا يك و نيم توله مويز منقى دو توله ريوند خطائى نه ماشه بنفشه يك توله خيارشنبر هفت توله گلقند چهار توله شيرخشت پنج توله ترنجبين پنج توله شربت سنا و دينار هر يك دو توله روغن بادام پنج ماشه اضافه نمايند غذا وقت شام شلهء اسفاناخ دهند و روز ديگر اين تبريد دهند شيره باديان و كاسنى هر يك هفت ماشه لعاب ريشهء خطمى سه ماشه و گاو زبان چهارماشه شربت بنفشه سه توله اسبغول و تخم ريحان هر يك سه ماشه و همين نمط چهار پنج مسهل داده جهت تعديل مزاج سورنجان شيرين دو ماشه گل بنفشه يك و نيم ماشه سوده در اطريفل گشنيز يك توله آميخته بليسانند و شربت بنفشه و بزورى معتدل هر يك دو توله در عرق مكوه و كاسنى هر يك هفت توله بدرقه نمايند . و اگر ماده مركب از خون و بلغم باشد نخستين فصد باسليق كنند بعده منضج و مسهل مركب از ادويهء مطفيات خون و مخرج بلغم دهند و ليكن بايد كه دو سه روز قيء كنند و سورنجان سه ماشه در شربت نيلوفر و بزورى معتدل هر يك دو توله بليسانند و بالايش گلاب نه توله بنوشانند .