خورند مفيد زياده شود . و اين معجون چوب چينى در اكثر امراض و امزجه بارده و اواجع مفاصل خصوص كه به سبب آتشك باشد نافع است چوب‌چينى سه مثقال قرنفل جوزبوا بسباسه گل سرخ زعفران زرنباد خولنجان سعد كوفى هر واحد يك مثقال دارچينى قاقله فلفل سياه مصطكى سورنجان بوزيدان سناى مكى لسان العصافير هر يك پنج مثقال زنجبيل دارفلفل عاقرقرحا جدوار خطائى هر يك دو مثقال با عسل مصفى سه وزن ادويه معجون سازند قدر شربت در امزجهء ضعيفه يك مثقال و در امزجهء متوسطه دو مثقال و در امزجهء قويه سه مثقال بلاملاحظهء پرهيز كمتر دارند و در نسخه ديگر حكيم شريف خان صاحب وزن چوب چينى چهاردام و از قرنفل تا سعد هر يك سه ماشه و از دارچينى تا لسان العصافير هر يك پنج ماشه و از زنجبيل تا جدوار هر يك دو ماشه نوشته و عوض قاقله بهمنين ده ماشه دانه هيل سه ماشه گشنيز خشك چهار ماشه افزوده و در وصف آن قلمى نموده كه براى تقويت باه و وجع مفاصل كه از سبب آتشك بهم رسيده باشد بىنظير است و مجرب . [ مير بهاء الدين ] مير بهاء الدين در خلاصة التجارب مىنويسد كه شخصى علت مفاصل كهنه داشت و انگشتهاى دست او هر يك مقدار بادرنگى كوچك شده و اندك كوژ گشته و رنگ آن بسياهى مائل بود و مادهء آن از سوداويت خالى نبود بمداومت ماليدن دهن المفاصل و گاه‌گاه استعمال مسهل صحت يافت و انگشتان او به حال اصلى رسيد و او مردى دائم الخمر بود و اكثر اوقات اغذيه غليظ خوردى اما در اوقات علاج از آنها پرهيز نمود . صفت روغن مذكور مار سياه را سر و دم بيفكنند و شكم او پاك نموده پاره پاره كرده در آب برگ شبت سبز انداخته بجوشانند و بپالايند و روغن كنجد و چندان اضافه نموده بجوشانند تا آب سوخته روغن صرف بماند پس به كار برند و اين روغن در تحليل اكثر اورام خبيثه سودمند است علاج اوجاع مفاصل مركب و پيش از اين معلوم شده كه اين اكثر از مادهء مركب از بلغم و صفرا و يا از سودا و صفرا افتد بايد كه سورنجان مصطكى بوزيدان هر يك يك ماشه سوده در گلقند يك توله آميخته بخورند بالايش شيره باديان شيره تخم خيارين شيره خارخسك شيره تخم خربزه در عرقيات برآورده صاف نموده شربت بزورى داخل كرده بنوشند و معجون سورنجان همراه تبريد مذكور بسيار فائده مىكند و معجون عشبه نيز در اين باب مجرب است و از ادويهء محللهء ملينه مانند اكليل الملك و بابونه و شبت و خطمى و صبر و لعاب حلبه و تخم كتان ضماد كنند و روغن گل و روغن بيد انجير و روغن حنا بمالند خصوصاً كه سورنجان تلخ و بيخ نى و جدوار در آن انداخته باشند و صابون و حنا در آب سائيده نيم‌گرم ضماد كردن نيز نفع مىكند . و اگر مواد بسيار باشد مىبايد كه بعد از نضج از منضج مركب به حسب تركيب مواد از مسهل مركب به حسب غلبهء خلط تنقيه كنند اكنون بعض تراكيب مفيد اين نوع مسطور مىگردد حسب حال به عمل آرند مثل اگر با تب باشد سورنجان گل بنفشه پرسياوشان باديان هر يك چهار ماشه جوشانيده صاف نموده شربت بزورى معتدل دو توله حل كرده خاكشى پنج ماشه پاشيده بنوشند غذا شله روز دوم شاهتره شش ماشه افزايند و گلقند بجاى شربت كنند . و اگر با سرفه و تب باشد اصل السوس گل بنفشه هر يك چهار ماشه مويز منقى ده دانه خيارين كوفته پنج ماشه جوشانيده گلقند دو توله خاكشى شش ماشه دهند و يا معجون سورنجان خورده گل بنفشه اصل السوس هر يك چار ماشه بهدانه سه ماشه جوشانيده گلقند دو توله حل كرده خاكشى چار ماشه پاشيده بنوشند غذا كهچرى . و اگر با قبض باشد سورنجان بوزيدان مصطكى گل سرخ هر واحد يك ماشه سناى مكى سه ماشه كوفته بخورند بالايش شاهتره تخم كاسنى بيخ باديان هر يك شش ماشه جوشانيده گلقند سه توله داخل كرده بنوشند . و اگر درد كش ران و بواسير و درد مقعد و رياح و عسر بول باشد مويز منقى گل خطمى گل بابونه خيارين جوشانيده نبات داخل كرده اسبغول پاشيده بدهند . و اگر وجع در اعضاى اسافل و اعالى و بيخوابى و سرفه باشد باديان اصل السوس هر يك چار ماشه شاهتره قصب الزريره هر يك شش ماشه پرسياوشان گاو زبان هر يك چار ماشه گلو شش ماشه جوشانيده صاف كرده شهد داخل كرده بنوشند . و ايضاً معجون سورنجان بخورند بالايش عنب الثعلب هفت ماشه گل خطمى گل سرخ گل نيلوفر تخم كرفس هر يك چار ماشه تخم كاسنى شش ماشه جوشانيده گلقند دو توله . ايضاً در مفاصل مركب شيره تخم خربزه شيره تخم خيارين هر يك شش ماشه شيره اصل السوس شيره زيره سفيد هر يك چار ماشه نبات دو توله دهند باز تخم كاسنى خارخسك باديان گلقند بدل خيارين و خربزه و نبات كنند . ايضاً سورنجان مصطكى هر يك نيم ماشه سوده در گلقند يك توله آميخته اول بخورند بعده شيره خارخسك شيره باديان هر يك پنج ماشه در آب برآورده اين شربت بزورى دو توله داخل كرده بنوشند نسخه شربت اين است تخم خيارين خارخسك تخم كاسنى بيخ كاسنى گل بنفشه باديان هر يك دو توله در سه پاو آب تر كنند صبح جوش داده صاف كرده با شكر سفيد نيم آثار به قوام آرند و بعد سه چهار روز كه درد كمى پذيرد منضج و مسهل دهند . ايضاً بعد مسهل گلقند دو توله در عرق گاو زبان چهار توله عرق مكوه پنج توله ماليده صاف كرده شربت بزورى بارد دو توله داخل كرده تخم ريحان چار ماشه پاشيده بنوشند بعده عنب الثعلب بنفشه گل سرخ