نبات يك چند قوام ساخته معجون سازند شربتى از نيم توله تا يك توله . معجون اسفيل كه در اين باب مجرب النفع است از تأليف حكيم كلو صاحب و منقول از بياض والد ماجد غفر الله لهما پوست هليلهء كابلى هليلهء سياه آملهء منقى شيطرج هر يك سه توله دارفلفل خردل بنارسى هر يك يك و نيم توله اسقيل مشوى هفت و نيم توله زعفران اذراقى هر يك پاو كم چهار توله برادهء دندان فيل بيست و سه ماشه شهد صاف خام سى توله . و اگر يك و نيم توله سير را در شير ميش پخته اضافه نمايند اولى بيست معجون ساخته از هفت ماشه شروع كنند و به تدريج تا به يك توله رسانند و قدرت رب شافى مشاهده كنند . و اگر با اين عرق بخورند به زودى شفا يابند تخم كاسنى مكوه برگ حنا شاهتره هر يك نيم آثار پوست بيخ كاسنى برگ و شكوفهء كاسنى هر يك پاو آثار گاو زبان نيم پاو عرق كشند و به قدر نيم پاو بدهند . ذكر ادويهء مفرده مركبهء هنديه مفيد جذام : برمدندى تازه به قدر دو توله با هفت دانه مرح سياه سائيده چهل روز بنوشند و نان نخود بىنمك بخورند مجرب است . ديگر كه در ابتداى جذام مفيد نكندبا برى شب در آب تر كنند و صبح آب تر كنند و صبح آب زلال آن با شهد دو توله هفت روز بنوشند و شيره آن نيز در فساد خون معمول است . ديگر هرن كهرى سفوف ساخته نبات سفيد هم چند آميخته بخورند يا در آب يا در عرق شاهتره شب تر نموده صبح آب زلال با قند شيرين كرده بنوشند . و اگر يك دام آن با چند دانه فلفل سياه در نيم پاؤ آب شيره برآورده بنوشند هر روز چند بار اجابت طبع شود و قلع مادهء جذام و حذر نمايد و در ابتدا دواى كافى است و غذا نان نخود با روغن زرد خورند . ديگر دافع جذام سبوس نخود به وزن نيم پاو گرفته در يك سير آب تر كرده شب نگاه دارند و صبح ماليده صاف نموده مىنوشيده باشند و تا چهل و نه روز به عمل آرند و از برنج و شير و جغرات هرچه سفيد باشد و از ترشى و بادى احتراز كنند و نان و گوشت و شكر بخورند . و اگر قدرى از مرض باقى باشد چند روز ديگر بنوشند . ديگر دافعهء جذام و جوش خون پوست درخت هنگوت كوفته بيخته هر صبح به قدر يك توله به آب بخورند و از ترشى و بادى و نمك پرهيزند در دو هفته فائدهء كلى مىشود . ديگر آب چكيدهء نيم كه در وقت مستى مىچكد بر بدن مجذوم مالند و نوشيدن آن نيز مفيد . ديگر نافع جذام حناسه مثقال شب خيسانيده صبح آب صاف آن با قدرى شكر بنوشند تا چهل روز و بعضى وزن حنا كه در سايه خشك كرده باشند و دوام و وزن آب يك و نيم پاؤ مقرر كرده و نوشته‌اند كه بعد خيسانيدن صبح بجوشانند چون نصف آب بماند صاف كرده شهد يك دام افزوده نوشيده باشند . ديگر برگ سرس يك دام پخته با فلفل گردد و ماشه به آب سائيده هر روز بنوشند تا چهل روز . ديگر از مجربات دو ستى بول خر هر روز به قدر نيم پاو تا يك هفته بنوشانند و اگر آب افشردهء سرگين خر با قدرى كافور بنوشند نيز در اين باب خيلى مفيد . ديگر مفيد جذام اكاس بيل تازه دو دام در يك و نيم پاو آب بجوشانيدن چون نيمه بماند صاف كرده به اضافهء شهد خالص نوشيده باشند بهتر آن است كه دواى مذكور از بالاى درخت نيب با كچنال گرفته باشند . و اگر دو جزو آن با يك جزو فلفل سياه صلايه كرده حبها به قدر بندق هندى بسته خشك نمايند و هر روز يكى بخورند و چند ماه به عمل آرند و در غذا نان نخود يا گندم به روغن زرد بخورند نيز نافع بود . ديگر پوست درخت سمندر پهل كوفته بيخته هر صبح يك توله بخورند به آب تا سه روز و سه روز ترك نموده باز سه روز بخورند و همچنين تا بيست و يك روز خورند و بيست و يك روز ناغه كنند و غذا در اين مدت دال مونگ و كهچرى جائزست در ابتدا قى خواهد شد . و اگر مرض مستحكم شده باشد اول قى آيد بعد از چند روز قى نيايد و بعضى اهل جذام كه در ابتداى مرض به خوردن افيون و كوكنار عادت مىكنند در مرض تخفيف كلى مىشود . حب جذام از حضرت مولانا فخر الدين قدس سره پوست بيخ آكهه چهار آثار پخته در سبوچهء بر آب انداخته گندم پاو در پارچه است بسته در سبوچه اندازند و بسرگين فيل يا اسپ آن را دفن كنند و بعد بيست و يك روز برآرند اگر آب باقى باشد جوش دهند كه آب خشك شود بعد از آن گندم را گرفته خوب كوفته شصت و يك حب بندند و هر روز يك حب با نان گندم و روغن بخورند و غذا نان گندم بىنمك يا روغنى . دوايى كه مداومت آن بعد تنقيه فائدهء كلى بخشد شاهتره برمدندى نكندبا برى پوست هليلهء زرد مساوى هر روز به قدر دو توله گرفته شب در آب تر كرده صبح ماليده صاف نموده بنوشند مجرب است . ايضاً كه در ابتداى جذام به تجربه رسيده و براى جميع انواع فساد خون و خارش نافع است پوست هليلهء زرد آمله پوست بليله محبيته دارهلد گهرنچ پوست درخت نيم كئكى گلو همه مساوى جو كوب كرده هر روز به قدر يك دام پخته تا دو دام خام در آب تر نموده صبح جوش داده صاف نموده تا چهل روز بخورند و از نمك پرهيزند . و اگر پت‌پاپره و چرائته و سرپهوكه و دهينه و دهمايه و چهال كچنال اضافه سازند به غايت سريع الفنع شود . ايضاً كه براى فساد خون و احتراق و جذام از مجربات است پوست هليلهء كابلى پوست بليله آمله سرپهوكه محبيته برادهء شيشم صندل سرخ صندل سفيد هر واحد دو توله كوفته نگاه دارند و به قدر دو توله در آب جوش داده شهد خالص دو توله حل كرده بنوشند و در نسخه ديگر وزن سر پهوكه پنج توله و شهد يك توله و پوست هليله زرد عوض بليله نوشته . ايضاً كه معروف به كاره محبيته است مصفى خون و نافع به اقسام جذام است مجيبه چهال مروار نيم زردچوب نسوت دارهلد چرائته تلخ پتيس كته پايرپا ترپهله برگ نيل كهنچى باى به رنگ پت‌پاپره بچ خراسانى بابچى بيخ جوانسه چهال كرا