محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
427
اكسير اعظم ( فارسى )
به صابون آلوده و يا برگ نيم سوده بر دهن آن گذارند تا بند نگردد و بر آن آن ضماد را گذارند تا باقى نيز پخته شود و همه چرك آن برآيد بعده آن را به مرهم مناسب ملتئم سازند . طريق استعمال منضجات و مسهلات در اين مرض اگر ماده صفراوى باشد گاو زبان شاهتره بسفابج اسطوخودوس بادرنجبويه گل بنفشه گل نيلوفر افتيمون در صره بسته هر يك دو مثقال آلو بخارا آلو سياه انجير زرد مشمش اصفهانى سپستان هر يك ده دانه مويز منقى بيست دانه تمر هندى زرشك هر واحد دو مثقال ادويه را سواى افتيمون شب در آب دو رطل خيسانيده صبح بجوشانند تا آنكه سوم حصه آب بماند پس صرهء افتيمون را انداخته يك دو جوش ديگر داده فرود آرند و افتيمون را بمالند و افشرده دور كنند پس صاف نموده سكنجبين افتيمونى پانزده مثقال داخل كرده بياشامند و روز دوم تخم خربزه تخم خيارين هر سه نيمكوفته هر يك دو مثقال در طبيخ و ترنجبين ده مثقال بعد طبخ اضافه كنند و روز سوم بيخ كاسنى بيخ باديان اصل السوس عنب الثعلب پرسياوشان هر يك دو مثقال و فلوس خيارشنبر پانزده مثقال روغن بادام يك مثقال داخل كرده بياشامند و شب حب سقمونيا يا صبر ياقوقايا و يا حب عصارهء ريوند هر كدام كه مناسب دانند بخورانند و صبح روز چهارم اين مسهل سهل كامل جامع بدهند قنطوريون دقيق تخم كاسنى گل سرخ هر يك دو مثقال سناى مكى چهار مثقال عود صليب دو درم عناب ده دانه پوست هليلهء كابلى هليلهء سياه هر يك دو مثقال مع ادويهء منضج روز اول سواى آلو و انجير و مويز و مشمش اصفهانى و تمر هندى و زرشك مع ادويه روز دوم و سوم ليكن وزن افتيمون چهار مثقال و سپستان بيست دانه كنند و در سه رطل آب شب تر كرده صبح به دستور بجوشانند و صاف كرده شيرخشت گلقند هر يك ده مثقال بر اجزاى مسهلهء سابق افزوده و سكنجبين دور كرده ريوند چينى يك درم سوده بر آن پاشيده نيمكرم بنوشند و روز پنجم يك عدد هليلهء مربى به گلاب شسته با يك دانگ حجر ارمنى مغسول آميخته بخورند و بالايش شربت گاو زبان ده مثقال در عرق بيدمشك و گلاب هر يك ده مثقال حل كرده بياشامند و روز ششم منضج روز اول و روز هفتم نسخه روز دوم و روز هشتم منضج روز سوم و شب نهم حبوب مذكوره و صبح آن مسهل روز چهارم بياشامند و در امزجهء حاره اسطوخودوس و قنطوريون و بادرنجبويه داخل نكنند و در كاهيدن و افزودن اوزان ادويهء منضج و مسهل به حسب مزاج و سن مريض موقوف بر رأى طبيب است . و اگر ماده بلغميت داشته باشد روز اول منضج از گاو زبان بادرنجبويه بسفائج قنطوريون دقيق زوفاى خشك عنب الثعلب پرسياوشان اسطوخودوس افسنتين هر يك دو مثقال انجير زرد هفت دانه مويز منقى بيست عد جوشانيده صاف كرده ترنجبين گلقند هر يك پانزده مثقال حل كرده صاف نموده بنوشند روز دوم پوست بيخ كاسنى بيخ باديان ايرسا بيخ كبر اصل السوس هر يك دو مثقال بيفزايند و روز سوم فلوس خيارشنبر پانزده مثقال روغن بادام يك مثقال زياده كنند شب چهارم ايارج فيقرا يك درم پوست هليلهء كابلى تربد سفيد هر يك دو دانگ زنجبيل غاريقون شحم حنظل مقل ازرق كتيرا هر يك يك دانگ سوده به روغن بادام چرب كرده حب ساخته به ورق طلا سه عدد پيچيده وقت خواب فرو برند و عقب آن آب نيمگرم بنوشند و يا ايارج فيقرا غاريقون نرم سفيد ريوند چينى تربد سفيد هر يك نيم درم شحن حنظل نيم دانگ سقمونياى مشوى يك و نيم دانگ حجر ارمنى مغسول و يا حجر لاجورد نيم درم مصطكى مقل ازرق كتيرا نمك هندى هر يك دو نخود يا ده مثقال شربت بنشفه سرشته سحر بخورند و يا دواء التربد و صبح ادويهء روز اول و دوم و سوم سواى زوفا و عنب الثعلب و پرسياوشان و اسطوخودوس و افسنتين و انجير و بيخ كاسنى و ايرسا گرفته پوست هليلهء كابلى پوست بيخ كرفس گل سرخ هر يك دو مثقال سناى مكى چهار مثقال شيرخشت پانزده مثقال در آن داخل كرده تربد سفيد موصوف دو مثقال بر آن پاشيده بنوشند و روز پنجم هليلهء مربى يك عدد شسته مصطكى سوده نيم مثقال آميخته بخورند بعد آن نبات سفيد پنج مثقال گلاب عرق بادرنجبويه هر يك ده مثقال شربت نموده بنوشند و روز ششم نسخه روز اول و روز هفتم نسخه روز سوم و شب هشتم ايارج لوغاذيا چهار مثقال حب ساخته فرو برند و بالايش آب نيمگرم بنوشند و روز هشتم نسخه روز چهارم بنوشند و غذا در اين ايام ميان روز نخوداب گوشت مرغ جوان يا دراج يا كبك و شب پلاو از يكى از اين گوشتها در روز نهم نسخه روز پنجم بنوشند بعده پنج شش روز ديگر هليلهء مربى و مصطكى با شربت اسطوخودوس پنج مثقال و عرقيات مذكور و تخم فرنجمشك يك مثقال بخورند . و اگر مادهء سوداويت داشته باشد روز اول گاو زبان شاهتره بسفائج بادرنجبويه عنب الثعلب پرسياوشان اصل السوس مقشر گل بنفشه گل نيلوفر هر يك دو مثقال عناب انجير زرد هر يك ده دانه جوشانيده صاف نموده ترنجبين سكنجبين افتيمونى هر يك پانزدهء مثقال حل كرده باز صاف كرده نيمگرم بنوشند و روز دوم و سوم تخم خيارين تخم خربزه پوست بيخ كاسنى پوست بيخ باديان بيخ كشوث افتيمون در صره بسته هر يك دو مثقال اضافه نمايند و شب چهارم حب لاجورد يك مثقال سوده به روغن بادام چرب نموده و بمعجون نجاح دو مثقال سرشته حب ساخته به ورق نقره پيچيده وقت خواب فرو برند و عقب آن آب نيمگرم بنوشند و صبح پوست هليلهء زرد پوست هليلهء كابلى هليلهء سياه گل سرخ هر يك دو مثقال سناى مكى چهار مثقال مشمش اصفهانى دوازده دانه مويز منقى بيست عدد فلوس خيارشنبر پانزده مثقال شيرخشت ده مثقال روغن بادام دو مثقال عوض پرسياوشان و بيخ كشوث در نسخه روز اول و دوم و سوم افزوده مسهل دهند و روز پنجم هليلهء مربى يك عدد به گلاب سرشته