جنوبى در آن بكثرت باشد و يا هوا اندر آن در اكثر كه غبارناك غير متحرك بود و مع ذلك جنوبى كدر باشد لازم است كه مبادرت به تنقيهء بدن از فضول اخلاط احار رطب كنند . و اگر در آنجا اونى دليل خون باشد فى الحال فصد نمايند و لحظه در آن توقف نكنند و لحوم و شيرينى و فواكه رطب و حلوا و حمام و اغتسال به آب گرم و شراب ضرور ترك نمايند . و اگر از لحم چاره نباشد بچهء مرغ و دراج و بره و بزغالهء معمول به سركه بخورند و در اغذيه اكثار كه نماينده ربوب فواكه ترش قابض كه سابق مذكور شد استعمال كنند و كثرت شرب سكنجبين شكرى ترش نمايند و لزوم مجلسى كه دروازهء او به سوى شمال باشد بايد كرد و از جميع اشياى مرطب بدن حذر كنند . و اگر در آخر تابستان حرارت شديد باشد و خريف شديد اليبس كثير الاغبار و بطى المطر و برد بود بايد كه تبريد مجلس نمايند و ترطيب بپاشيدن آب كنند و لزوم آرام و ترك تعب و جماع و سير در آفتاب و صوم و مدفعت گرسنگى و تشنگى نمايند و آب برف بنوشند و صباح سويق به شكر و آب برف خورند و از اغذيهء مسخنه و شراب حذر كنند مگر شراب ممزوج به آب بسيار و ماء الشعير بنوشند و خصوصاً ابدان حارهء يابسه و استكثار اكل خيار و بادرنگ و كدو و مانند آن و اغذيهء مبرده نمايند و قيلوله در مكان سرد لازم گيرند پس اگر در اين زمان بسيار مردم و بهائم مريض شوند و در هوا اندك شعاعات ظاهر شود و كسى كه مريض شود به سرعت بميرد و نفس مريضان تنگ گردد و دهن ايشان بدبو شود و كرب و سوزش و تشنگى و سردى دست و پا يابند و قى كنند و در اسهال ادهء بد مختلف برآيد بايد كه از ثمرات و بقول كه در آن فصل پيدا شوند و شرب آب كه بر ظاهر زمين ايستاده باشد اجتناب نمايند و در خانه نشينند و از هواى بيرونى بگريزند و در خانه هر روز آب و سركه آميخته بپاشند . و اگر مع ذلك در هوا بوى عفن و بد باشد بتبخير به صندل و عود رطب و عود در گلاب تر كرده و كافور و قسط و كندر و ميعه و سك و مر نمايند و پارچهء صندلى بپوشند و بر دردازها پرده در گلاب تر كرده آويزند و غذا از سركه و عدس و سماق و كشك سازند و آب و سركهء ممزوج جرعه جرعه بياشامند و شربت ترك نمايند و گلاب و آب به سركه بنوشند و قرص كافور آن را نافع بود اگر بدن پاك باشد و گاهى خناق در ربع كثرت نمايد در بعض سالها و مع ذلك قاتل ردى باشد پس بايد كه اقدام به فصد سرما كثرت نمايد بايد كه تعاهد تنقيه بحبوب مذكوره در باب آنها كنند و تمريخ و تعطيس و غرغره و ثقليل غذا و تلطيف او نمايند . و بالجمله بايد كه نظر بمرضى كنند كه در آن حادث شود و مقابله به اضداد آن كنند . و روفس گفته كه اگر دواى صبر و زعفران و مرو كه در قول شيخ گذشت هر روز در وقت و با يك مثقال با شراب ممزوج به آب يك اوقيه بخورند سخت سودمند است و نديدم احدى را كه اين دوا در ايام و با خورد و سالم نماند . محمد زكريا گويد بايد دانست كه اين ادويه در حال استعمال نبايد كرد . و جالينوس گفته كه شرب گل ارمنى به سركه و آب سرد و بارانفع كند و ترياق الافاعى خيلى سودمند است . ايلاقى و جرجانى گويند كه در ايام و با از خانه بيرون نشوند و هواى خانه را احتياط كنند كه ردى نگردد به اين طور كه در آن هر روز چند بار عود و مصطكى و چوب گز و غيره كه در قول شيخ گذشت لختى بسوزند و انگزد در سركه حل كرده هر روز اندرون و بيرون خانه دو سه دفعه بپاشند . و چون در هواى تر و با بيشتر از آن افتد كه در هواى خشك بدين سبب دست از اغذيهء مرطبه بازدارند و طعام خشكىافزا بايد خورد و گوشتها بسماق و زرشك دريباس و اناردانه و غوره و سركه بايد پخت و از عادت كمتر بايد خورد تا امتلا پيدا نكند و حلتيت در مزاج سرد و تر سود دارد و اين جمله تدبير تندر استان و تدبير منع مضرت وباست و بايد دانست كه در ايام و با گرسنگى و تشنگى صحيح و مريض را سخت زيان دارد خاصهً بيمار را كه حفظ قوت او مىبايد . و بدانند كه اندكى غذاى نيك خوردن اميدوارتر از طعام باز گرفتن باشد . صاحب كامل گويد كه امراض حادث از تغير هوا گاهى به سبب تغير جوهر هوا و استحالهء او به سوى فساد و عفونت بود پس در مردم امراض رديهء قتاله مثل طاعون و حميات خبيثه مهلكه و جدرى و غيره پيدا كند و امراض وبائيه بجميع مردم حادث نشود ليكن آنچه حادث از تغير جوهر هوا باشد از شان او است كه آن اكثر به كسى افتد كه در بدن او اخلاط ردى مشاكل جوهر هواى روى در آن وقت و مستعد بقبول مؤثر در آن از اين امراض باشد پس اگر حدوث آنها از فساد هوا و استحالهء جوهر او بود چون اين حال براى هوا در اكثر امر از افراط حرارت و رطوبت بر آن حادث مىشود لهذا واجب است كه احتراز از حدوث اين امراض اولا به فصد كنند بعده به دواى مسهل كه از شان او استفراغ فضول حار باشد بعد از آن به استعمال تدبير سرد مجفف و به اجتناب از ملاقات هواى گرم و سمائم و تعرض به آفتاب و استعمال سكون دراحت در جاى سرد و قريب آب جارى و مكان بلند شمال رويه و فرش خانه ببرگ بيد و مورد و گل سرخ كنند و ظروف كه در آن مورد كوفته مطيب به گلاب و صندل و كافور باشد بنهند و ففوخ مطيب بدان دريا دهنجات باشد و تبخير در مكان به صندل و كافور نمايند و آب و سركهء ممزوج در آن بپاشند و به آب شيرين سرد غسل كنند و ترك امتلا از غذا نمايند و بر گرسنگى و تشنگى صبر كم كنند