حيوان ذكى مثل كبك و تعلق و كثرت ضباب و از علامات او كه محتمل مشاركت است تواتر نبض و نفس و شهت كرب و غش مع خفت حرارت در ظاهر و خروج مواد بالوان مختلفه در قى اثر و صداع است . علاج به علاج تب دموى پردازند و چيزهاى خوشبو ببويانند و دواء المسك بارد مفرح بارد خورانند و ياقوتيها و ترياق الذهب و جوارش مرجان و معجون راحت را در اين باب منفعت عظيم است و هرچه در علاج دق بيايد حسب حاجت به كار برند مگر حمام و شراب و شير تازه كه در اينجا نشايد و يا مجرد و ظهور تب اول فصد باسليق كنند و خون بسيار گيرند و بعد آن قرص طباشير كافورى سه ماشه در رب انار ترش يك توله سرشته بخورند و بالايش شيره كاسنى و خيارين و مغز تخم كدوى شيرين و زرشك هر يك نه ماشه و تخم كاهو هفت ماشه و آلوى بخارا هفت عدد در گلاب و عرق بيدمشك و نيلوفر و بيد ساده هر يك شش توله برآورده شربت نيلوفر و ليمون هر يك دو توله داخل كرده دهند و از گل بنفشه و صندل سفيد و تخم كاهو و حضض هر يك سه ماشه بر صدغين و پيشانى ضماد نمايند و پارچهء باريك در دوغ و يا در آب صندل سوده تر نموده بر سينه نهند و نگذارند كه خشك گردد و وقت ظهر آب افشردهء انارين نه توله با شربت صندل ترش و يا شربت سيب ليمونى علوىخانى دو توله دهند كه بسيار نافع است و همچنين افشرهء ليمون كاغذى و تمر هندى و فالسه و كرونده و انناس و راحت جان هر واحد مفيد و غذا خشكهء گيلانى و يا ديگر غذا كه ذى ترياقيت باشد با مرباى تمر هندى و كرونده و انبه و آچار مقطر كه در آن آمله و كچومر و ليمو افتاده باشد خورانند و آب سرد ببرف و يا بشوره پرورده شكم سير يك بار نوشيدن عظيم الاثر است و اندك اندك نوشيدن ضرر عظيم مىرساند و كافور و گلاب و صندل و سركه در گلاب پاش كرده ساعت بساعت در خانه بپاشند و برگ ترنج و ليمون كاغذى و سيب و ريحان و پودينه و گشنيز و كاهو و بيدمشك و بيد ساده و گل نيلوفر تازه و گل چاندنى و گرهل توده توده در خانه گرد بستر بيمار نهند بلكه بر بستر هم ريزند و لمحه لمحه رشاشات به عرق بيدمشك و گلاب بر يخ سرد كرده بپاشند و بيمار را در خسخانه بدارند و عطر خس و ياسمين سفيد ببويند و بر بدن خود مالند و نوشيدن گل ارمنى نه ماشه در آب سرد يك پياله نافع است و كذا در سركه به آب سرد ممزوج بالمناصفه و كذا همه گلها چون گل داغستانى و غيره و همچنين نوشيدن سركه مقطر به وزن بيخ توله در يك پيالهء آب يخ و خميرهء صندل ترش و عرق زرشك و عرق فواكه فى الفور نفع مىدهد . دوايى كه در حماى وبائى مستعمل قرص كافور چهار ماشه بشربت انارين يك توله سرشته بخورند بالايش آب كاسنى تازهء مروق آب عنب الثعلب سبز مروق هر يك هفت توله سكنجبين ساده سه توله حل كرده بنوشند غذا در حالت حرارت يك وقت آش جو با نبات دهند و وقت ضعف گوشت بچهء مرغ و بزغاله و طيور خفيفه مثل تيهو و كبك بحموضات مثل زرشك و سماق و غوره اصلاح داده چه وقت ضعف مزاج لحم رواست . و اگر گرمى تب زياده نباشد زردهء بيضهء مرغ جائز و يك وقت هرچه مناسب باشد و غذاى غليظ مثل گوشت و داب و شير و فواكه ممنوع است . ايضاً كه در اين تب و حالت قبض توان داد آلوى بخارا هفت دانه گل سرخ گل بنفشه هر يك شش ماشه تمر هندى سه توله عناب پنج دانه در عرق بيد ساده و بيد مشك و كيوره و عرق گاو زبان هر واحد سه توله عرق عنب الثعلب عرق كاسنى عرق شاهتره هر يك پنج توله گلاب چهار توله خيسانيده خام ماليده صاف كرده گلقند يا خميرهء بنفشه سه توله ماليده صاف نموده بنوشند . و اگر حرارت كم بود بيخ باديان شش ماشه باديان چهار ماشه كشمش سبز دو توله داخل سازند . و اگر در تليين قوى العمل خواهند شربت ورد مكرر چار توله فلوس خيارشنبر و خميرهء بنفشه هر يك سه توله و هليلهء زرد نه ماشه بيفزايند باكى نيست و گاهى براى دفع عفونت سكنجبين ساده نيز داخل سازند كه نافع طحال است و عمل زودتر گردد و صرهء سناى مكى نه ماشه و گل نيلوفر و شش ماشه اگر حدت نباشد جائز است . ايضاً كه در حال لينت طبع توان داد شيره زرشك پنج ماشه شيره عناب پنج دانه شيره خرفه شش ماشه شيره تخم حماض چار ماشه در عرق صندل و كيوره هر يك دو توله عرق كاسنى عرق بارتنگ هر يك چهار توله گلاب آب پودينه آب ليموترش هر يك توله برآورده شربت سيب شربت انارين منفع شربت بهى شربت ترنج شربت غوره هر يك يك توله داخل كرده بارتنگ چار ماشه پاشيده دهند . و اگر حرارت زائد باشد قرص كافور قابض سه ماشه يا اجزاى قرص مذكور چار ماشه سوده همراه دوا دهند و براى تقويت قلب با شربت سيب سرشته دهند و گاهى شيره دانه هيل سه ماشه اگر گرمى كم باشد و تخم ريحان بريان چهار ماشه پاشيده دهند . شربت فواكه كه جهت فساد خون و تب محرقهء وبائى و حرارت گرده و قى صفراوى و اسهال مرارى نافع است و در مرض حصبه و جدرى كه با غلبهء صفراويت به هم رسد بسيار مفيد و معمول عناب بيست دانه سماق انار دانه ترش گشنيز خشك هر يك پنج درم همه را كوفته در عرق صندل و عرق كاسنى هر يك نيم رطل شب خيسانيده صبح بجوشانند هرگاه نصف ماند صاف نموده آب انار شيرين آب بهى شيرين آب امرود و آب هندوانه آب نيشكر آب سيب شيرين هر يك ده درم عرق بيدمشك گلاب هر يك بيست درم قند سفيد دو چند شربت ترشى ترنج يك چند داخل كرده به قوام آرند . و اگر آب آلو و آب حصرم و آب تمر هندى