و زيت و مانند آن دهند و انار بخورانند و تعاهد فصد قبل از وقت ظهور علت و شرب مطبوخ فواكه و خيارشنبر و آب لبلاب و لعوق اجاص و بنفشه به شكر نمايند . و اگر از سوء مزاج بارد يا مادهء بلغمى عارض شود تغذيه به لحوم حيوان كوهى و دشتى از طيور و مواشى معمول بتوابل گرم سازند و تنقل و بحب بطم و حبة الخضرا و پسته به شكر و و مويز شيرين فرمايند و تنقيه بدن بحبوب مثل حب اصطمخيقون و حب سورنجان و حب شيطرج و حب منتن و مانند آن كنند و صاحب او را بايد كه قريب جماع اصلا نشود . و اگر از سوء مزاج يابس يا ماده سوداوى عارض شود بايد كه استفراغ بدن به مطبوخ افتيمون كنند و اغذيه مسخنه مرطبه و معتدله دهند به اين تدبير بايد كه تدبير كسى كه معتاد اوجاع مفاصل و نقرس و عرق النسا باشد قبل از نوبت حدوث آن كنند كه از استعمال اين آنچه عارض مىشود عود نكند . و اگر عود كند خفيف قليل الوجع باشد و اما هرگاه اين مرض ابتدا در حدوث نمايد بايد كه در آن تدبيرى كه در هر قسم از اقسام او در اينجا مذكور گردد استعمال نمايند . علاج اوجاع مفاصل ساذج يعنى آنكه بى ماده باشد و سوء مزاج ساذج محدث وجع مفاصل حار باشد يا بارد يا يابس چه رطب ساذج موجب الم نمىشود پس در اينجا تعديل كافى بود بدانچه در اقسام مادى مذكور گردد . و ايضاً اگر حار باشد جهت تبديل مبردات دهند و شربت ليمو و سكنجبين رمانى نافع گفته‌اند و گاهى در اين به شرط خوف انصباب ماده تقدما للحفظ احتياج به استفراغ اندك خون و صفرا افتد پس فصد كنند و قدرى خون برآرند و مسهل صفرا دهند تا ماده كه مستعد انصباب بود مستفرغ شود و موضع الم كه مفاصل است از ريزش ماده محفوظ ماند بهر آنكه الم جاذب مواد است . و اگر بارد باشد در تسخين كوشند به استعمال ادويهء حاره و تدابير مسخنه . و اگر خواهند اندكى بلغم به مسهل يا حقنه مخرج آن مستفرغ سازند ليكن در اينجا ترك استفراغ اولى است به سبب احتمال خروج صفرا با بلغم . و اگر يابس باشد و اين كمتر افتد بايد كه به ترطيب پردازند و روغن بادام و كدو و گل و قيروطى پيه مرغ و بط و مغز ساق گاو ماليدن و اغذيهء مرطبه چون شير گاو خوردن سودمند است علاج اوجاع مفاصل دموى اول فصد باسليق از جانب درد كنند . و اگر در هر دو جانب درد باشد از هر دو جانب نمايند بعد آن تبريد دهند و شيرجات مدره چون شيرهء كاهو و كاسنى و خيارين و تخم خربزه و خارخسك و مغز تخم كدو و هندوانه و يا شاهتره عناب گل بنفشه گل نيلوفر تخم كاسنى بيخ كاسنى عنب الثعلب خيسانيده سورنجان سوده پاشيده دهند و تخم خطمى در اين خيلى مفيد است و بعد از نضج از مسهل صفرا كه در آن هليلجات و سورنجان باشد تنقيه كنند و بعضى سناى مكى نيز داخل مىكنند و احتياط كنند كه شرب مسهل روز بحران اتفاق نيفتد و آنجا كه حرارت و التهاب شديد بود و بيش از فصد ما بعد آن آب كشك جو به آب انارين و روغن بادام و آب تمر هندى و آلوبخارا و سكنجبين ساده و بزورى بارد سودمند است و تا كه مرض در ابتدا و تزايد باشد جهت ردع ماده طلاى نرود يا صندلين گل سرخ فوفل ماميثا اقاقيا و مانند آن از ادويهء رادعهء قابضه با سركه و آب گشنيز سبز آميخته ضماد كنند . و اگر درد شديد باشد باشد افيون و زعفران و بيخ لفاح و مانند آن از ادويهء مخدره اضافه كنند و در انتها اندكى ادويهء محلله مانند خطمى و بنفشه داخل نمايند بعد از آن اكليل الملك بابونه بيفزايند و ضماد سورنجان سه ماشه عنب الثعلب چار ماشه كوفته پخته به روغن گل شش ماشه و سفيدهء بيضه سرشته نيز مفيد است و در انتها حلبه يك توله سركه يك و نيم توله عسل نيم توله پخته ضماد كردن بسيار نافع . ذكر ادويهء مفرده نافع اوجاع مفاصل حار : ضماد حجر يهودى محكوك بر مسن يعنى حجر نر براى مرد و حجر ماده براى زن و كذا عصاره كاهو و كذا اندريون و كذا حى العالم و كذا آب درخت بيخ مخلوط به آرد جو و كذا خولان هندى به آب كاسنى و كذا عصارهء ماميثا در آب كاسنى حل كرده و كذا آب حشيشة الزجاج و يا خشك آن به آب بارد و اندك سركه سرشته و كذا آب عنب الثعلب و بوش دربندى و كذا برگ بنفشه سبز و آب او و آرد جو و كذا حضض مكى و آب كاسنى و گرفتن حجر مغنطيس در دست و نهادن عضو در آب سرد در تسكين اوجاع مفاصل حار هر واحد مجرب سويدى است . و از اطباى ديگر منقول است كه شرب و ضماد روغن سفرجل و كذا صبر و كذا عسل خيارشنبر و ضماد بزرقطونا و سركه و كذا آب برگ صفصاف و عصاره طحلب و كذا آب بقله شوكران تازه و كذا شنبليد كه آن گل سورنجان است و كذا آب برگ جو و كذا طحلب و كذا بيخ يبروج به سويق و كذا آب برگ عوسج و كذا بوش دربندى و كذا قنطوريون دقيق و آرد جو و كذا آب جراده كدو و كذا آب كاسنى و روغن گل و آرد جو كذا مغاث و آب حى العالم و كذا آب برگ پنبهء سبز و كذا آب برگ خرفه و كذا بيخ قصب فارسى سوده به سركه سرشته و كذا بيخ قنب كوفته بعد طبخ و گرفتن حجر ارمنى در دست هر واحد نافع و به قول حكيم على روغن گل در صلايه به دستهء اسرب حل كرده بر مفاصل طلا كردن نافع وجع است و كذا ضماد سورنجان به آب گشنيز سبز سوده ذكر بعض تراكيب براى وجع مفاصل حار : از مطب استاتذهء كبار شيرهء كاسنى