روز راحت بمزورات سازند و نزد اصلاح اجازت بچهء مرغ دهند و در حمام داخل نمايند و از تعب و صوم و سهر حذر كنند . [ ابن الياس ] ابن الياس گويد كه اگر از احتراق صفرا بود هر صباح جلاب از تخم كاسنى و اصل السوس هر واحد سه درم آلوى بخارا ده عدد و شكر سفيد و ترنجبين هر يك ده درم بنوشانند و غذا ماء الشعير بنخود و بچه مرغ و بعد نضج تام تنقيهء بدن از صفراى محترقه به اين مطبوخ كنند : صفت آن سناى مكى هفت درم بنفشه نيلوفر تخم كاسنى هر واحد سه درم هليلهء زرد گل سرخ هر واحد پنج درم مويز سرخ ده درم همه را در سه رطل آب بجوشانند تا به يك رطل آيد فلوس خيارشنبر و ترنجبين هر واحد ده درم ماليده صاف نموده بنوشند و در آخر روز بمزورهء ماش مع نخود و مغز بادام و اسفاناخ و سرمق غذا سازند و يا بگيرند سنا هفت درم و بادرنجبويه و گاو زبان هر يك سه درم و با شكر سفيد ده درم جوشانيده صاف نموده معجون نجاح پنج مثقال داخل كرده صبح بنوشند . صفت معجون نجاح مستعمل در اين تب پوست هليله و آمله و هليلهء سياه و كابلى هر واحد ده درم تربد سفيد بسفايج افتيمون هر واحد پنج درم كوفته بيخته به عسل كف گرفته به سرشند شربتى از آن هفت درم و يا اين حب بخورانند كه اسهال سودا برفق نمايد پوست هليلهء كابلى بسفايج اسطوخودوس افتيمون هر واحد يك درم نمك هندى يك دانگ گل سرخ دو دانگ مصطكى نيم درم كتيرا يك دانگ كتيرا را در آب گرم حل كرده ادويه كوفته بيخته بدان سرشته حبها سازند و اين يك شربت است . [ خجندى ] خجندى گويد كه در اين نوع هر صبح سكنجبين ساده و شربت دينار بماء الجبن بنوشانند و علاجش قريب از علاج دموى است مگر فصد و سكنجبين افتيمونى آن را نافع بود و اكثر استفراغ او بقى در ابتداى نوبت باشد و بعد نضج تنقيه به اين مطبوخ مناسب كنند تخم كاسنى بنفشه نيلوفر هر يك دو درم تمر هندى ده درم سناى مكى پنج درم هليلهء زرد پنج درم عناب ده عدد فلوس خيارشنبر ترنجبين هر يك ده درم روغن بادام شيرين يك درم برسم مقرر طيار ساخته صبح بنوشند . [ محمد بن زكريا ] محمد بن زكريا گفته كه ملاك علاج ربع اسهال سودا و ترطيب بدن است و گفته كه براى حميات مادى چيزى بهتر از اسهال نيست كه آن آتش ملتهب در فضول است پس اگر فضول را نبايد منطفى گردد . [ انطاكى ] انطاكى گويد كه علاج ربع صفراوى به سكنجبين ساده و ماء الشعير و ترنجبين و خيارشنبر و افتيمون به شير است و هر نوع از انواع ربع كه طول كند علاجش به علاج ربع سوداوى باشد به سبب تمحض سودا با ستحكام احتراق پس به علاج آن بايد پرداخت . [ مصنف خلاصه ] مصنف خلاصه بعد ذكر علاج قول ابن الياس گفته كه روز نوبت به سكنجبين و آب گرم يا به آب خرپزهء هندى و عسل و آب گرم قى آورند و جهت تليين شربت ورد مكرر و سكنجبين و شربت بنفشه استعمال نمايند . صفت مسهلى كه به غايت مناسب است سناى مكى پنج مثقال گاو زبان پرسياوشان باديان شاهتره تخم كاسنى هر يك دو مثقال عناب بيست دانه آلوى بخارا ده دانه در يك كاسه آب بجوشانند تا به نيمه آيد صاف نموده شيرخشت چهارده مثقال فلوس خيارشنبر ده مثقال ماليده صاف نموده روغن بادام يك درم غاريقون سفيد نيم مثقال اضافه كرده بنوشند علاج ربع بلغمى نضج و اسهال به دستور ماليخولياى بلغمى نمايند و در مسهل آن مثل هليلهء كابلى و تربد و بسفايج و غاريقون داخل كنند بلكه شحم حنظل اگر بلغم بسيار غليظ باشد و يا به مطبوخ افتيمون تربدى و حب غاريقون علوى خان تنقيه نمايند و قى بمقطعات مثل طبيخ شبت مع سكنجبين كه در آن ترب تر كرده باشند خصوصاً نزد ابتداى نوبت كنند بعده گلقند بخورانند و سكنجبين بزورى بنوشانند و آنچه در ربع سوداوى بيايد حسب حاجت به كار برند چنانچه مطبوخى كه در قول انطاكى خواهد آمد اولًا با گلقند بعده به سكنجبين بزورى و كذا آب كرفس با شكر و حب حلتيت خيلى سودمند است و قرص زرشك جهت تقويت جگر و قرص غافث براى تقويت طحال بايد داد و آنجا كه سرما و لرزه قوى باشد در ابتداى نوبت بخار طبيخ بنفشه و بابونه و گل خير دو گل سرخ بعد گرفتن چادر بر سر به بدن رسانند . اقوال مهره : [ شيخ ] شيخ مىفرمايد كه اگر سودا بلغمى باشد سكنجبين عسلى به آب كرفس و باديان و مانند آن آنچه منضج و ملين طبع باشد و گرمى به اعتدال كند چون گلقند عسلى ده درم به يكى از هر دو آب مذكور هر روز بدهند . و اگر احتياج بتلئين زائد افتد در ابتدا اندك مسهل بلغم از قوت تربد و بسفايج آميزند و اندك تدريج كنند تا به قوت غاريقون برسند و قى به سكنجبين بزورى عسلى و مانند آن مثل آب بيخ خربزه و تخم ترب و نمك آورند تا آن‌كه در نضج شروع كند و تكميد معده و تضميد آن بدان چه قويتر باشد حتى كه بخرما و انجير و مانند آن مثل حلبه و خطمى و مصطكى سازند و همچنين تمريخ آن به ادهان حاره به تدريج با روغن قسط و گاهى نزد زيادتى غلظ احتياج افتد بقى كردن از سكنجبين كه در آن قوت خربق سفيد باشد چنانچه خربق را شب در سكنجبين تر كنند و صبح صاف كرده آن سكنجبين را در آب گرم بنوشند بلكه گاهى حاجت آيد تا آن‌كه خربق سفيد در ترب خورند و يا قوت خربق در ترب باشد و يا خربق بذاته اگر خوف ضعف قوت نباشد و اين قرص ربع بلغمى را نافع مرمكى پنج درم زعفران فطراساليون هر واحد پنج درم