و قالع اين علت به سبب اخراج مادهء آن است و لازم است كه در قى تا روز هفتم براى نضج انتظار كنند تا در ابتدا از سختى آن ورم معده حادث شود . و اگر بر مريض قى كردن متعذر باشد بر آن اجبار به سختى نكنند . و اگر آن را قى خود به خود آيد و خصوصاً در ابتداى دوره بند نكنند مگر در هنگامى كه افراط نمايد و ضعيف كند به مثل ميبه و شربت نعنع و آنچه بعد از اين ذكر آن خواهم كرد بحبس آن پردازند . و اگر درد سر عارض شود نطولات بابونجى مع نهادن دست و پاها در آب گرم و بستن ساقين به قوت استعمال نمايند . و اگر احتياج به ماء الشعير افتد آن را به اصول مثل بيخ باديان و كرفس به مقدار معتدل بپزند و استعمال نمايند و يا سكنجبين عسلى با وى دهند اگر ماء الشعير در معده ترش نگردد و يا ماء العسل بدان مخلوط سازند اگر ترش گردد و اولى وقت شرب ماء الشعير آن است كه در بول مريض از ابتدا رنگينى باشد پس واجب است كه اولًا گلقند بخورانند و بعد دو ساعت ماء الشعير بنوشانند و لازم نيست مالش بدن بمورخات محلله و ريختن نطولات ملطفه اگر مرض در ابتدا بود يا در بدن خلط متحرك باشد كه آن ارخاى احشا بتسخين رطب خود نمايد و از آب سرد اجتناب كنند . و هرگاه بول غليظتر و سرختر بينند فصد كردن بد نيست و واجب است كه در آن هنگام سكنجبينات زياده دهند . و بدانند كه مالش بدن از معالجات نافعه براى ايشان است و هر قدر كه بلغم لزج‌تر و غليظتر باشد مالش نافعتر بود . و گويند كه مالش بنسج عنكبوت مع روغن زيتون بسيار نافع است بالخاصيه . و هرگاه مرض در تزيد شروع كند و بعد او تزيد بايد كه اكثر عنايت بفم معده مصروف دارند و آنچه تقويت آن كنند استعمال مضوعات متخذ از پودينه و مصطكى و انيسون است و استعمال قى به‌نحوىكه مذكور شد بترب مع تقليل غذا و گلقند كه در زمانهء تزيد و بعد روز هفتم دهند بدان ادويه مقوى فم معده كه در آن ادرار بول بسيار بود مثل انيسون و مصطكى مخلوط سازند و به آب گرم دهند و خصوصاً در ابتداى دوره كه آن مقاومت لرزه و سرما كند و مع ذلك تطفيهء عطش كاذب خواهد كرد اگر آن هيجان نمايد و اكثر در استفراغ بلغم و خام در اين وقت تزيد رخصت مىدهند و اولى آن است كه انتظار نضج تام نمايند . و هرگاه مرض به حدت شروع كند و شدت نمايد اين قرص انتفاع يابند بگيرند هليلهء زرد و صبر و عصارهء غافث و عصارهء افسنتين هر واحد پنج درم زعفران و مصطكى هر واحد شش درم قرص سازند و هر روز يك درم و هر شب نيم درم از آن بخورند . و چون نضج پديد آيد اعانت نضج به مثل برگ كرفس و باديان و بيخ اذخر و پرسياوشان نمايند . و اگر معلوم شود كه ماده بسيار بارد است به استعمال اندك فلفل در غذا و استعمال اندك شراب رقيق نه بسيار باكى نيست و گاهى اعانت كرده مىشود بر انضاج و تحليل از روى معونت قوى بمروخات محلله و اين موافقتر است در اين مرض از آن‌كه در سائر حميات بود و لازم است كه در تدبير بمروخات اعتبار قوت و تب و لرزه كنند پس اگر قوت قوى باشد و تب بسيار صعب نباشد در قوت مروخات افزايند و الا روغن‌هاى لطيف مائل به اعتدال مثل روغن بابونه و خيرى و سوسن و زيت استعمال نمايند . و هرگاه مرض از روز چهاردهم تجاوز كند از استعمال دوايى كه تلطيف بيشتر كند مثل آب باديان و كرفس چاره نباشد و گاهى ببزور آنها و به انيسون و تا مثل سكنجبين بزورى كه در آن زوفا و حاشا افتد و تا استعمال قرص گل حاجت آيد و گاهى در اين قرص براى تقويت معده احتياج بزياده كردن كندر و مصطكى و سعد و افسنتين و مانند آن به حسب وجوب مشاهده يعنى اگر ارادهء تقويت معده بيشتر باشد مصطكى و سعد افزايند . و اگر ارادهء تحليل مع تجفيف بود كندر و افسنتين و امثال آن زياده كنند و شراب رقيق ايشآن را بعد گذشتن چهارده روز نفع كند به سبب تلطيف خود و تقويت حرارت غريزى و ادرار و تعريق او . و چون نضج و قوت طبيعت بينند اقراص افسنتين بخورانند و بعد آن چون دريافت كنند كه سردى در آغاز نوائب ايذا مىدهد و مرض در ابتدا نيست آب گرم كه در آن مثل كرفس و انيسون و حبق جوشانيده باشند بنوشانند . و ايضاً امثال او مثل تخم كشوث و باديان و تخم گزر استعمال كنند و قويتر از اينها نطولات و بخورات و مانند آن مثل دلك و غيره است و گاهى در نافض شديد و مطبوخ به اين نسخه مىنوشانند بگيرند زنجبيل و صعتره و نانخواه هر واحد سه درم گشنيز چهار درم گل سرخ پودينه هر واحد سه درم مويز هفت درم بر سم مقرر بجوشانند شربت سه اوقيه . و هرگاه نضج تام بنگرند استفراغ و ادرار نمايند به ادويهء كه قوى باشند و مثل دواء الكبريت بخورانند . و اگر ماده از بلغم باردتر مثل زجاجى و حامض باشد ترياق فاروق بدهند . و ايضاً لازم است كه بعد تنقيه قرص ورد كبير به آب باديان خورانند و هر شب دواء التربد و حب صبر معمول بغافث يا مرتب به افاويه دهند و از قبيل اين مستفرغات مطبوخ به اين صفت است بگيرند ايارج هفت درم تربد ده درم هليلهء سياه غافث هر واحد پنج درم نمك هندى سه درم باداورد و شكاعى هر واحد چهار درم انيسون سه درم به آب كرفس بجوشانند و به قدر حاجت از سه اوقيه تا هفت بنوشند و قويتر از آن اين قرص است بيخ باديان بيخ كاسنى اصل السوس هر واحد ده جزو ايارج هشت