محمد اعظم خان ( ناظم جهان )

141

اكسير اعظم ( فارسى )

و شربت ليمون يا نيلوفر يا نارنج دهند و از شميدن كافور و مورد در شب اجتناب نمايند زيرا كه هر دو سهر آورند و بسيار باشد كه اطراف صاحب تب سرو گردد به سبب غور حرارت آن به سوى باطن و تبخر حرارت غائره به سوى سرپس اطراف را در آب گرم نهند و شرب آب سرد ترك نمايند و گاهى كبد ايشان ضعيف مىگردد پس تقويت آن بشربت اصل الهند به او گلقند كنند و تنقل به گلقند و شربت ليمون و بهى فرمايند علاج غب لازمه به دستور علاج غب دائره معالجه فرمايند اما در اينجا نسبت بغب دائره بيشتر بنضج ماده كوشند و به دادن مبردات شديد چندان مبادرت نكنند خاصهً كه غير خالص بود تا اثر نضج ظاهر نشود و تنقيه نفرمايند و در ابتدا جز بحقنهء لين يا به آب فواكه و گلها و شربت بنفشه و مانند آن تحريك طبع نكنند و از حمام بازدارند و شربت ليمو و نارنج و شيره تخم كاسنى و آب تمر هندى و آلوبخارا نافع است و يا تبريد با لعاب بهدانه سه ماشه لعاب اسبغول پنج ماشه شيره تخم كاسنى شش ماشه در عرق عنب الثعلب و عرق شاهتره و عرق بيد ساده برآورده سكنجبين بزورى يا ساده دو توله حل كرده خاكشى پاشيده بدهند و گاهى شيره خيارين نيز افزوده مىشود و يا خيساندهء تخم كاسنى نيم‌كوفته عنب الثعلب گل سرخ گل نيلوفر هر يك شش ماشه اصل السوس مقشر پنج ماشه نبات يك و نيم توله بنوشند . و اگر تب تجاوز از بيست روز نمايد قرص طباشير ملين سوده يك مثقال در سكنجبين دو توله آميخته بخورانند بعد از آن شيره زرشك شيره تخم كاسنى شيره تخم خيارين هر يك هفت ماشه در عرقيات مناسب برآورده شربت نيلوفر دو توله اضافه نموده بنوشند . و اگر بلغميت همراه باشد عوض قرص طباشير قرص گل نمايند . و اگر تب اول روز مع سرما آيد و باز لازم گردد و با نزله سرفه باشد لعاب بهدانه شيره تخم كاهو در آب برآورده شربت نيلوفر خاكشى داخل كرده بنوشند روز سوم شيره تخم خيارين نه ماشه بجاى كاهو كنند بعد دو سه روز عنب الثعلب خطمى هر يك هفت ماشه بنفشه شش ماشه نيلوفر اصل السوس مقشر هر يك چهار ماشه خبازى شاهتره هر يك نه ماشه سپستان پنج دانه جوشانيده شربت بنفشه و دو توله خاكشى شش ماشه داخل كرده بدهند و بعد دو سه روز كه خلل نزله و سرفه كم شود گل سرخ تخم كاسنى اضافه كنند و روز دهم مغز فلوس شش توله گلقند چهار توله سناى مكى شش ماشه روغن بادام پنج ماشه افزوده و شربت و خاكشى موقوف كرده مسهل دهند و بجاى آب عرق مكوه و غذا سه پهر شله ديگر روز تبريد لعاب بهدانه شيره تخم خيارين در آب برآورده شربت بنفشه اسپغول شش ماشه داخل كرده بنوشند و روز دوازدهم در مسهل گلقند يك توله سناى مكى شش ماشه زياده كنند روز ديگر همان تبريد بدهند بعده اگر تب مفارقت نكند در منضج مذكور عناب بيخ كاسنى مويز منقى اضافه كرده دور وز ديگر داده روز شانزدهم اجزاى مسهلهء مسطوره افزوده مسهل سوم دهند بعده همان تبريد بنوشانند . و اگر با خلل جگر و اندك تهيج چهره باشد شيره تخم خيارين شيره تخم كاسنى در عرق مكوه عرق شاهتره برآورده شربت بزورى بارد خاكشى انداخته بنوشند غذا شله و آب آهن تاب براى نوشيدن دهند . و اگر با سرفه و نرمى طبع باشد شيره تخم خرفهء بريان شيره اصل السوس عرق بارتنگ برآورده رب بهى داخل كرده بارتنگ پاشيده بنوشند . و اگر با نزله و فصل گرما باشد بعد منضج و مسهل نكس گردد منضج مع تسكين مثل بهدانه سه ماشه جوشانيده شيره مغز تخم تربوز شش ماشه شربت نلوفر دو توله خاكشى شش ماشه دهند باز عناب ده دانه اصل السوس چار ماشه با بهدانه جوشانيده و بجاى شربت نيلوفر شربت بنفشه داخل كرده بنوشانند بعده مسهل برعايت نزله دهند . و اگر تب با صداع مراقى و قى باشد خاكشى شش ماشه به عرق عنب الثعلب ده توله گلاب چهار توله اندك گرم كرده سكنجبين ساده دو توله حل كرده دهند دوم روز شيره مع تخم هندوانه شش ماشه افزايند باز برعايت نضج عناب پنج دانه گل بنفشه چار ماشه به عرق شاهتره و عرق مكوه هر يك پنج توله جوشانيده شيره خيارين شش ماشه شيره كاهو شش ماشه شربت بنفشه دو توله خاكشى شش ماشه داخل كرده دهند . باز اگر تب كم شود تبديل شيرجات چنانچه گاهى بجاى خيارين شيره مغز تخم هنداونه و گاهى مغز تخم كدو و گاهى بجاى كاهو شيره تخم كاسنى باز خيارين و كاهو كنند باز اگر اندكى دردسر مراقى و بخارات باقى بود شيره كاهو شيره مغز تخم هندوانه هر يك شش ماشه نبات دو توله اسبغول شش ماشه روز دوم عوض كاهو خيارين و عوض تخم هندوانه شيره خرفه به همان وزن نمايند . و اگر با پيش سر و سينه و تمام بدن از حدت بخارات و خفقان باشد فصد كنند . و اگر خلل كم بود حجامت قفا فرمايند و عناب پنج دانه آلو بخارا هفت دانه جوشانيده صاف نموده شيره تخم كاسنى شش ماشه شربت نيلوفر دو توله خاكشى چار ماشه دهند . مصنف اقتباس مىنويسد كه اول براى تسكين و تعديل حرارت و صفرا تبريد مثل سكنجبين ساده چهار توله به آب هندوانه بيست و پنج توله داخل كرده صبح دهند و وقت شام سبوس اسبغول نه ماشه خورده شيره خيارين نه ماشه با شربت آلو و يا ليمون چهار توله خورند و پاشويه از