و از شكر و ترنجبين هر دو واحد ده درم و غذا ماء الشعير يا هر صباح جلاب از آلوى سياه ده عدد و از ترنجبين و شكر سفيد هر واحد ده درم بدهند و به همين تدبير تا روز ششم بگذارند بعده روز هشتم تليين طبيعت كنند بنقوع فواكه يا مطبوخ آن يا بنقوع مشمش يا به اين مطبوخ : صفت آن سناى مكى گل سرخ هر يك پنج درم بنفشه نيلوفر تخم كاسنى تخم خبازى هر يك سه درم آلوى سياه عناب هر واحد بيست عدد آلوى جبلى سپستان هر واحد سى عدد همه را در سه رطل آب بجوشانند تا به يك رطل آيد در آن شيرخشت و ترنجبين هر واحد پانزده درم ماليده صاف كنند و سحرگاه بنوشند و تا آخر روز بر آن صبر كنند و بعد از آن به ماء الشعير چهل ورم غذا سازند . و اگر مريض از مطبوخ كاره باشد و بر شراب او قادر نبود شربت ورد مكرر سى يا چهل درم با سكنجبين ساده بيست درم و آب برف در رطل بنوشد و اين وقتى است كه فصل تابستان قوى و مريض را تشنگى شديد باشد و الا اين حقنهء لين كنند . صفت آن سناى مكى پنج درم يا هفت درم بنفشه نيلوفر تخم كاسنى هر واحد سه درم گل سرخ پنج درم عناب سپستان آلو بخارا هر واحد بيست عدد سبوس گندم يك كف لبلاب يك دسته برگ چقندر يك باقه خطمى يك كف كشك جو يك كف همه را در سه رطل آب بپزند تا يك رطل بماند در آن خيارشنبر و شكر سرخ و شربت بنفشه و روغن بنفشه هر واحد ده درم داخل كرده در محقنه انداخته به عمل آرند . و چون استفراغ بدن و تنقيه از اخلاط صفراوى كردند تبديل مزاج بجلابات مبرد مثل سكنجبين ساده و آب هندوانه و شيره تخم خرفه با شكر سفيد ده درم نمايند . و اگر با اين تب سرفه و درد در ناحيه پهلو باشد هر صبح شربت بنفشه و ترنجبين و شكر سفيد هر واحد ده درم بنوشند و يا جلاب از تخم كاسنى سه درم و بنفشه و نيلوفر هر واحد چهار درم و از شكر سفيد و ترنجبين هر واحد ده درم و غذا ماء الشعير دهند . و اگر از تب چيزى بعد اين تدابير باقى ماند مرتبهء ديگر به مسهل مذكور اسهال آورند . و چون تب به الكل زائل شود بايد كه هر صبح سكنجبين ساده و گلاب هر واحد ده درم و قرص طباشير ملين يك مثقال بدهند اين دستور تا روز چهاردهم است و بعد انقضاى چهاردهم هر صبح شيره خرفه با سكنجبين ساده دهند . و اگر احتياج تليين زياده افتد قرص طباشير ملين به آب نقوع آلو سه اوقيه و ترنجبين بيست درم بدهند و غذا مزورهء آب انار ميخوش يا آلوى كوهى يا تمر هندى با كدو و اسفاناخ با مزورهء ماش به اسفاناخ و كدو دهند . صفت قرص طباشير ملين نافع در اين تب طباشير دو درم ترنجبين مغز تخم خيار مغز تخم بادرنگ مغز تخم كدو هر واحد يك نيم درم كتيرا صمغ عربى خشخاش سفيد نشاسته هر واحد نيم درم همه را باريك سائيده بلعاب اسپغول سرشته قرص سازند و در سايه خشك كنند شربتى از آن يك مثقال . و بدانند كه از شان حميات تسخين ابدان و تجفيف آن بكثرت تحليل است و آن محتاج است در رد او به حالت طبيعى به سوى چيزى كه تبريد و ترطيب كند پس اگر فصل گرما و سن جوانى و مزاج اصلى حار يابس و مزاج عرضى نيز همچنين باشد احتياج به تبريد و ترطيب زياده تر افتد تا به حالت طبيعى خود رجوع كند پس مىبايد كه هر صبح شيره تخم خرفه چهل درم با سكنجبين ساده ده درم بنوشند و بر برف سرد كنند اگر جگر و معده ضعيف نباشد و شربت حصرم و آب انار و طباشير و تخم خرفه ايشان را نافع است . و چون مرضى منقضى شود و تب زائل گردد و بينند كه ماده مرض منقلع شده مريض را در حمام داخل كنند . و چون از حمام خارج شوند زمانى طويل استراحت كنند تا بشره به حال طبيعى عود كند پس سكنجبين ساده ده درم به گلاب و عرق بيد هر كدام كه باشد ده درم بنوشانند و غذا مزورهء زرشك و اناردانه و تمر هندى با مغز بادام و شكر سفيد و لحوم بچهء مرغ و ماهى صغار ضراضى دهند . [ خجندى ] خجندى گويد كه هر صبح سكنجبين ساده بشربت نيلوفر نوشانند خصوصاً اگر با صداع باشد يا شربت تمر هندى يا شربت اجاص و شربت دينار و تليين طبيعت روز فتره به آب انارين بشحم آن افشرده به شيرخشت و شربت ورد مكرر با شربت آلو مسهل يا نقوع مشمش نمايند و غذا ماء الشعير يا بنوماش ترش به آب فواكه حامضه و بكدو و اسفاناخ و اين مطبوخ نافع اين تب است سناى مكى پنج درم پوست هليلهء زرد سه درم بنفشه نيلوفر تخم كاسنى هر يك دو درم تمر هندى ده درم عناب سپستان هر يك ده عدد ريوند چينى نيم مثقال شيرخشت ترنجبين گلقند بغدادى هر يك ده درم برسم مقرر مرتب ساخته صباح بنوشند و الا اين حقنه لينه كنند و نسخه آن همان است كه در قول ابن الياس گذشت ليكن در اينجا عوض تخم كاسنى و آلو و گل سرخ و شكر سرخ و شربت بنفشه و روغن آن ترنجبين ده درم روغن كنجد درم است و وزن عناب سپستان هر يك پانزده عدد جو كوفته پنج درم باقى به دستور . و چون اين تب اشتداد نمايد بايد كه تليين طبيعت به اشيائى كنند كه با وجود تليين او تبريد نيز كند مثل تمر هندى و آلو و آب هندوانه به سكنجبين يا شيره تخم كدو يا تخم خيارين به اشربهء مذكوره . و اگر با سعال يا وجع حوالى جنب باشد هر صبح شربت بنفشه و نيلوفر دهند . [ جالينوس ] جالينوس گفته كه حذر كنند از تليين شكم محموم در روز دور الا بحاجت عظيم . و اهرن گويد كه اگر تليين شكم صاحب غب به سبب ضعف او يا به سبب عسر اجابت و شدت يبس او ممكن نباشد به آب فواكه مزلقه حقنه كنند . و ثابت گفته كه چون احتياج بخورانيدن قرص كافور باشد نبايد خورانيد مگر بعد ظهور نضج در قاروره و بعد تنقيه . و چون ارادهء تبريد جگر بنهادن خرقهء مبرد نمايند بعد خلو معده از طعام به عمل آرند . و على ابن زين گويد كه معالجهء غب به مبردات