احمد الله خان دهلوى
12
رساله تحقيق البحران ( فارسى )
جواب توان داد كه زيادة رطوبت ممرضه و غريزيه با زيادة نور قمر على التساوسيت و باعث زيادت يكى بر ديگرى امور خارجه باشند مانند استفراغ ممرضه و غير آن و بعضى از فضلا لميته وقوع بحران امراض حاده در ايام مخصوصه چنين بيان كردهاند كه قمر در وقت حدوث مرض البته بموضع از فلك مستقيم يعنى دايرهء معدل النهار باشد و نزد وصول خود به حركت خاصه بمواضع مخصوصه ديگر ازين دايره نظر عداوت نمايد بموضع اول كه در ان مقتضى حدوث مرض شده و آن مواضع تربيع اول و مقابله و تربيع ثالث باشند و چون درين مواضع نظر عداوت بموضع اول دارد البته مقتضى نقصان مرض و ضعف او شود و بحرانى كه درين ايام افتد در اكثر مودى بصلاح باشد چه غلبه بر عدو باغى در حالة ضعف او اسهل است لهذا طبيعت مدبره نيز برائى مكاوحه و مقاتله اكثر درين ايام خيزد و قمر با تمام مىرساند دورهء خود را در مدت بيست و هفت روز و ثلث روز تقريبا پس چون قسمت كنند دائرهء معدل النهار را به چهار قطعه متساويه اتمام ربع اول به حركت خاصه بروز هفتم از ابتدائى مرض نمايد و اتمام نصف دوره بچهاردهم و بحران در اكثر بلا تقديم و تاخير درين دو روز افتد ليكن گاهى بسبب اختلاف مطالع بروج از عين تربيع و مقابله تقديم و تاخير مىنمايد و اتمام ربع ثالث در ما بين بستم و بيست يكم باشد پس بحران عند التقديم در بستم واقع شود و عند التاخير در بست و يكم و روز اتمام دوره و وصول قمر بمواضع اول بست و هشتم است و وقوع بحران درو دلالت كند بر عصر نضج ماده و قلت حركت آن لهذا بحران درو ضعيف باشد و اگر تقسيم نمايند