به سوى فساد است و شراب از ادويهء موافقه است اگر مانع نباشد و در آن مضادت به عفونت است و در عسل آنچه معلوم است و مقل ملين منضج محلل است و كذلك علك البطم و در آن تفتيح و جلا است و آنچه در آن افيون و بزر البنج داخل كرده باشند آن شديد المنفعت باشد چون ضعف جگر مقارن حرارت بود و لهذا فلونيا مشترك النفع براى اصناف ضعف كبد به هر دو نسخه آن است . و از ادويهء نافعه كه در آن تسخين شديد نيست اين است كه بگيرند ناردين سه جزو افسنتين دو جزو سائيده به عسل آميخته از آن بخورند و از كمادات ادويهء خوشبو معروف مطبوخ به شراب ريحانى قابض است و گاهى بدان كمك آميخته و روغن ناردين و مانند آن داخل كرده به صوف گرفته تكميد مىكنند و ضماد مذكور در قرابادين كه در آن حصرم و عساليج گرم و گل سرخ است و جميع ضمادات كه در باب ضعف معده مذكور شد سود دارد . و ضمادات مركب از سعد و مصطكى و سنبل و كندر و سك و مسك و جوز السرو و فقاح اذخر و به زور معروف ممزوج به ميسوسن و مانند آن و ضماد كه از صبر و مصطكى سازند مفيد . و اگر ضعف كبد به سبب حرارت باشد و آن كمتر باشد نه غالب بايد كه امر به خوردن بهى و سيب شامى و امرود چينى و انار ميخوش و ترش كنند اگر سدد بسيار نباشد و الا آب كاسنى و آب عنب الثعلب و سكنجبين دهند و طعام شورباى سكباج مصفى از دسومت متخذ به گشنيز سازند . و اگر حرارت شديد نباشد به دارچينى و سنبل و مصطكى خوشبو كنند و مصوص مرغ شكم او به گشنيز و اندك پودينه پر كرده . و اگر حرارت شديد نبود در آن ابازير مذكوره داخل كرده موافق باشد . جالينوس در ميامر نوشته كه عصارهء اترج نيز نافع است اگر از آن يك و نيم اوقيه گرفته با شربت عسل بدهند و همچنين اگر عصارهء فواكه مذكوره در قول شيخ با چيزى از اشربهء لطيفهء مدر بول دهند و بگيرند مر چهار درم تا شش درم و بيخ كمافيطوس چهار درم و به عسل كف گرفته بسرشند و ناشتا بخورند و از معجونات آنچه به افيون و بزر البنج سازند و فلونيا معمول است و اگر حرارت شديد باشد روغن گل و روغن تفاح بنوشند به اشربهء لذيذه . و بالجمله اغذيه كه اندك مبرد باشد به غير آنكه سده تولد كند بخورند و از شراب البته منع كنند مگر آنكه احتياج او به سببى ديگر مثل ضعف معده باشد و چون مزاج بارد بود ضد آنكه گفته شد به عمل آرند . و اگر خواهند اندك شراب بنوشند و بايد كه اولًا ناشتا غافث و اسارون يا دوائى كه از فلفل سازند بخورند . گيلانى مىنويسد كه اگر برودت معده با برودت جگر مجتمع شود هضم ردى گردد و قراقر و رياح كثرت پذيرد و مشرف به استسقا گردد و در چنين حال واجب است كه به اغذيهء حار يابس تدبير نمايند و به مقدارى دهند كه تخمه و بدهضمى واقع نشود و شراب كهنه بنوشانند و به چيزى كه در آن سقمونيا باشد و به ساير ادويه مستفرغه قويه استفراغ نكنند بلكه اگر حاجت باشد استفراغ به مثل غاريقون و هليلهء سياه و كابلى و صبر و مانند آن كنند و از همه اشيا موافق‌تر براى مثل اين كبد شراب كهنه بر طعام ناشف هنگام هضم او است بعد از آنكه حفظ مقدار واجب او كنند و اين سفوف در اين باب نفع بليغ نمايد هليلهء كابلى و سياه و گل سرخ هر واحد سه درم كندر ذكر دو درم سنبل قرنفل قاقلهء صغار سعد هر واحد يك درم همه را كوفته بيخته همچند آن شكر طبرزد آميخته در هر سه روز يك بار سه درم بخورند . و چون ارادهء زيادتى تسخين كبد باشد به سنبل و مصطكى و اصابع صفر و خولنجان و سعد سوده به شراب كهنه سرشته بر جگر ضماد نمايند . علاج جزئى كه به هر واحد از ضعف قواى اربعه كبد مخصوص است اگر قوت هاضمه ضعيف باشد تقويت او به ادويهء كه در آن اندك قبض و عطريت و انضاج و سخونت باشد مثل دوائى كه در آن سنبل و بسباسه و جوزبوا و كندر و مصطكى و قصب الزريره و سعد و مانند آن افتد بايد كرد و ترياق اربعه و سنجرينيا به شراب استعمال كنند و تضميد كبد به صبر و گلنار و پوست انار و لادن و آس و اطراف كرم و گلاب نمايند و غذا زيرباج متخذ به حب رمان و مويز كوفته بسازند و به دارچينى و سنبل و غيره خوشبو كنند و مويز با تخم بخورند . و اگر جاذبه ضعيف باشد تقويت آن به دوائى كه در آن قبض بسيار اندك بلكه بدانچه در آن قبض به قدرى باشد كه حفظ قوت كبد نمايد بايد كرد و ليكن در آن عطريت و تسخين بود چون اذخر و بابونه و در اين به علاج از ضمادات و اطليه و مروخات جهد كنند كه آن اشد موافقت در اين موضع است . و ايضا در تفتيح سدد سعى نمايند و دارچينى و زعفران و شراب عفن دهند و غذا دراج و مرغ يا تيهو مطبوخ به آبغوره به افاويه سازند و تضميد كبد به گلنار و مصطكى و افسنتين و صبر و گل سرخ به آب آس نمايند . و اگر ضعف در ماسكه باشد در تقويت و قبض زياده كنند و از اسخان كم نمايند . و اگر با ادويهء گرم خوشبو ادويهء قابض كه در تدبير به آن برابرى كند مثل گلنار و گل سرخ و طراثيث بار كنند صواب باشد و جوارش خوزى به رب بهى بخورند و ميبه و آملهء مربى و انوشداروى لؤلؤى علوى خان استعمال نمايند و غذا لحم به سركه و مرى يا لحم تيهو و كبك متخذ به توابل حار جنان رده سازند و تضميد كبد به سك و عود و گل سرخ به آب سيب و ميسوسن نمايند . و اگر ضعف در دافعه باشد تقويت آن كنند و تسخين كليه و احشا