تليين باشد بشكنند و توت شامى و ريباس به گشنيز و سركه متخذ به آب انار و اناردانه قبل طعام و بعد او خربزه كه بسيار شيرين نباشد لا سيما به طبيخ رقى و فلسطينى و هندى و آنچه از اين ادويه كه در آن با تبريد قبض باشد واجب است كه تناول او متصل ننمايند بهر آنكه در آن خوف احداث سده است و باك نيست در خربزه صلب اندك و انگور كه در آن صلابت لحم و قلت حلاوت باشد و از انگور ميخوش خاصهء و نفع مىكند ايشان را اغذيهء ماشيه و قطفيه و قرعيه و اسفاناخيه و عدسيهء ترش و غير ترش و بعضى مردم ايشان را رخصت مويز مىدهند و بايد كه مائل به ترشى باشد و در فندق تسخين بسيار نيست و آن فتاح سدد جيد الغذا است پس بايد كه آنچه در آن تبريد مىباشد مخلوط سازند . و از لحوم نفع مىكند ايشان را ماهى كوچك مطبوخ به اسفيدباج يا به سركه و مصوصات و قريصات متخذ از لحوم لطيف مثل لحم جدى و طير خفيف الانهضام مثل لحم كبك و ورشان غير مفرط فربه و فاخته و نفع مىكند ايشان را بطون طيرآب و بط و ماكيان ترش كرده و كذلك لحوم گنجشك ترش كرده و ضرر مىكند ايشان را كبد و طحال و قلب و لحوم غليظه مثل لحوم بز نر و بز كوهى و حيوانات عصبيهء صلب لحم و اما از لحم بقر جوان قريص نفع مىيابند كسان قوى المعده و الهضم از ايشان و بايد كه از بيضه كه صلب پخته باشند و از دسومات مفرط اجتناب نمايند و شراب بسيار مضر است مگر آنكه به سبب عادت يا ضعف هضم از آن چاره نباشد پس اندك رقيق مائل به سفيدى بنوشند . [ مجوسى ] مجوسى گويد كه هرگاه كبد را مرض از سوء مزاج حار عارض شود ابتدا به فصد باسليق از دست راست نمايند اگر سن و قوت و زمانه و غير آن مساعد باشند و حسب حاجت اخراج خون نمايند و ماء الفواكه و هليله زرد و لبلاب به شكر و فلوس خيارشنبر بنوشند و بعد از آن سكنجبين به آب كاسنى صباح بياشامند و بعد يك ساعت ماء الشعير به شكر بدهند و بر جگر به ضماد صندلين و به قيروطى معمول به آب كاسنى و آب خرفه و آب كاهو و آب حى العالم و آب جرادهء كدو و روغن گل و موم سفيد تضميد كنند پس اگر اصلاح نيابد قرص طباشير ملين به آب كاسنى و آب كشوث و سكنجبين بدهند . و اگر حرارت از اين تسكين نيابد قرص كافور به ماء القرع و آب كاسنى دهند . و ايضا ماء الجبن معمول به سكنجبين با اين سفوف بدهند پوست هليلهء زرد ده درم لك مغسول سه درم طباشير دو درم باديان يك درم باريك سائيده چهار درم با نيم رطل ماء الجبن در اول روز و در دوم دو ثلث رطل و در سوم ده اوقيه بدهند و هر روز دو اوقيه زياده كنند تا آنكه در پنج روز به يك رطل و در هفت روز به يك رطل و ثلث برسد و ليكن بز جوان غير بعيد به ولادت و نه قريب از آن باشد و علف او گشنيز خشك و تر و كاسنى و آرد جو و برگ كاهو و مانند آن باشد پس اگر صلاح يابد بر اين مداومت نمايند و الا شير شتر از ناقه صحيح الجسم نو سن معتلف به علف مذكور بدهند و از آن در اول روز هشت اوقيه دهند و هر روز دو اوقيه تا هفت روز به اين سفوف افزايند هليلهء زرد ده درم لك مغسول گل سرخ طباشير هر واحد پنج درم ريوند چينى سه درم باديان انيسون هر واحد دو درم همه را باريك سائيده از سه درم تا چهار درم با شير مع پنج درم شكر طبرزد بدهند . و اگر اسهال زياده خواهند در هر شربت سفوف چهاردانگ بنفشه ريحانى اضافه كنند و غذا برين زيرباج بچه مرغ باشد و انار و سيب امتصاص نمايند پس اگر حرارت قوى باشد دادن دوغ گاو به قرص طباشير و قرص كافور به حسب قوت حرارت و ضعف آن باك ندارد و تضميد كبد به صندلين و گل سرخ و آب حى العالم و آب عنب الثعلب و آب خرفه و آب گشنيز تر و آب برگ انگور و آب گل سرخ مفرد و مركب بعد از آنكه قدرى از مصطكى و سنبل براى حفظ قوت كبد از تحليل آميخته باشند به عمل آرند و اين ضماد مرض كبد از حرارت را نافع است صندل سفيد پنج درم گل سرخ مثل او صندل سرخ نه درم نيلوفر بنفشه هر واحد سه درم فوفل گل ارمنى هر واحد دو درم كافور مصطكى ساذج هندى هر واحد يك درم باريك سائيده موم به روغن گل يا روغن آس يا روغن بيد يا روغن نيلوفر هر واحد به قدر حاجت گداخته بر آن ادويه انداخته بر كبد ضماد نمايند و اين ضماد نيز نافع صندل سفيد چهار درم فوفل مثل او صندل سرخ گل سرخ هر واحد شش درم آرد جو پنج درم كافور نيم درم باريك سائيده به آب كاسنى و آب حى العالم و آب عنب الثعلب و آب خرفه و آب گشنيز تر بر كبد ضماد كنند و اين ضماد نيز حرارت جگر را مفيد است بگيرند صندل سرخ پنج درم صندل سفيد و بنفشه و آرد جو و نيلوفر و بيخ خطمى هر واحد سه درم گل سرخ چهار درم كافور زعفران هر واحد نيم درم باريك سائيده به روغن گل يا روغن نيلوفر موم به قدر حاجت گداخته حل كرده بر جگر ضماد نمايند . و اين قرص نافع اوجاع كبد از حرارت است گل سرخ شش درم تخم خرفه مغز تخم خيار تخم كاسنى تخم كشوث مغز تخم بادرنگ مغز تخم كدو هر واحد سه درم صندل سفيد طباشير هر واحد يك درم ريوند چينى باديان هر واحد دو درم لك مغسول چهار درم زعفران عصارهء غافث هر واحد يك درم همه را باريك سائيده به آب كاسنى سرشته به قدر مثقال قرص سازند و با سكنجبين و آب كاسنى سرد كرده بخورند . و ايضا بگيرند گل سرخ چهار درم زرشك سه درم تخم كاسنى تخم كشوث هر واحد دو درم و نيم لك ريوند چينى رب السوس هر واحد يك درم طباشير مغز تخم بادرنگ مغز تخم خربزه مغز تخم خيار هر واحد دو درم زعفران نيم درم ادويه را باريك