پوست خشخاش دو عدد بزر البنج دو درم در نيم آثار آب بجوشانند تا نصف بماند صاف نموده مضمضه كردم ورم لثه و درد دندان را نافع است و مازو سوخته در سركه سرد كرده و خولان و توت شامى هر واحد مفيد درم و قاطع خون لثه است و در وقت ضربان گذاشتن زلو بر لثه سخت سودمند است . و هرگاه ورم تسكين يابد در لثه اثر محكمى درم باقى ماند روغن گل يا بادام در آب گرم آميخته مضمضه نمايند و لثه را به روغن چرب دارند و در آخر بچوزه مرف مطبوخ با آب سماق يا آب انار يا آب انبرباريس غذا سازند ورم عظيم بود و به تدابير مذكوره تحليل نشود و با آهن بشكافند پس معالجه جراحت قروح نمايند . و گويند كه مضمضه از پوست درخت در سلطان الاشجار براى ورم لثه بلاتخلف مجرب است و كذا مضمضه خيارشنبر در ورم لثه بعد زمانه كه زمانه استعمال منضجات است نافع و منضجست و پوست امنار گلنار كزمازج مازو برگ مغيلان در سركه جوشانيده در دهان گرفتن و مدتى داشتن در ورم لثه و نزف خون آن را صاحب تكمله نافع نوشته و در ورم صفراوى اگر مانعى نباشد نيز فصد نمايند . تنقيه صفرا به مطبوخ هليله و يا آب انارين هلبيه كه مقدار سه درم پوست هليله زرد شب در آب مذكور خيسانيده باشند و صبح بنوشند نافع است و باقى ادويه به دستورى كه مذكور به عمل آرند و بر عمور شرط زدن و بعد از تنقيه بيخ عنب الثعلب در سركه جوشانيده مضمضه كردن مفيد بود و قبل از تنقيه تمضمض به اشياى مسطوره جائز نيست كه منع تحليل نمايد و در ورم بلغمى آنچه در قلاع بلغمى و درد دندان بارد گذشت استعمال نمايند و در ابتدا بهر تليين و تقطيع ماده مضمضه بماء العسل يا آب گرم يا بشهد و روغن زيتون و يا به عسل و روغن بابونه آمخته و بعد از آن به ادويه محلله چون بابونه و اكليل و مرزنجوش و حلبه و تخم كتان در آب جوشانيده مضمضه كردن مفيد است و شب يمانى زردچوب سائيده ماليدن نافع و يا عاقرقرحا مرچ سياه عدس برگ عنب الثعلب جوشانيده مضمضه نمايند و طفل سياه پهتكرى بريان هليله سياه نمك سنگ سائيده بمالند . و گويند كه مضمضه گل سرخ يا برگ اوجاع مطبوخ در شراب قابض و كبوس صبر و شب و ضماد قرن ماغر و گرفتن مصطكى با آب گداخته در دهن هر واحد مفيد ورم لثه و قاطع خون آن است و يا توتياى سبز و گل و يگدان مساوى سوده بر اين دندان بمالند و دهن گشاده دارند تا لعاب برآيد و سنون سعد كوفى پوست هليله زرد كزمازج دارفلفل عاقرقرحا فلفل گرد گشنيز خشك مساوى بمالند تا آب دهن روان شود كه مجرب علوى خان است و كذا سنون زنجبيل سون مكهى با برنگ كسيس كته بر واحد يك دام نيله تهوتهو بريان پنج ماشه استعمال نمودن درد و آماس بن دندان را دوذر كند و دندان را محكم نمايد و سنون زرد و دين باب معمولست و پوست درخت برگدوپيپل در آب جوشانيده اگر مضمضه كردن براى درد دندان ورم لثه نافع . و اگر زنجبيل نمك سنگ مرچ سياه گيرو تنباكوى خشك كه در بينى ميكشند هر پنج ادويه برابر سائيده نگهدارند و هر وقت كه خواهند قدرى بر دندان مالند و دهن واكرده سرنگون دارند كه لعاب برآيد و بعد يك گهترى گلورى پان بخورند و از پيك دندان بشويند بعده گلورى ديگر خورند و بعده و گهترى اگر خواهند آب بخورند درد دندان و ورم لثه را دور نمايد و مجرب است . و چون پياز و شونيز هر دو وزن برابر در چلم نهاده به جاى تنباكو در قليان كشند كه آب دهن بريزد و نيز نافع درد و آماس لثه است و كچله سوخته به طورى كه خاكستر نشود و زكال گردد و افيون سوخته و شاخ گوزن سوخته لوبان كوريه قسط تلخ فلفل سياه شب يمانى سرخ بريان مساوى كوفته بيخته سنون ساختن براى درد و استحكام دندان و دفع ورم لثه كه از كثرت ماده نزله بارد بهم رسيده باشد مفيد است و نخود سياه خيسانيده به آب نيم‌گرم او مضمضه كردن نافع ورم لثه است . اقوال اطبا : [ شيخ ] شيخ ميفرمايد كه اگر ماده ورم لثه حار باشد استفراغ و فصد چهار رگ نمايند و در ابتدا مضمضات مبرده كه در آن قبض باشد مثل گلاب و رانب و آب آس و آبهاى برگ قوابض بارد و مطبوخ گلنار و آب بارتنگ و نقوع بلوط و عصاره بقله الحمقا علاج كنند و بعد از زمانه ابتدا به زيت انفاق روغن شجر مصطكى و روغن آس كه در هر اوقيه او سه درم مصطكى باشد و روغن گل كه در آن سنبل و گل سرخ و مصطكى جوشانيده باشند مضمضه نمايند و روغن شجر مصطكى را قوت شديد است در تسكين اوجاع اورام لثه و خصوصاً حديث او را كه قامع و غير مخشن است و اخص نافع او در حال وجع است بعد از آن مثل عصاره ايرساى رطب استعمال نمايند كه آن خون را سائل كند و راحت دهد و از ادويه نافعه عصاره برگ زيتون و با دردى خمر و يا عصاره سداب و يا روغن حبة الخضرا و يا مطبوخ زراوند است . و اگر ورم حار غائر باشد كه باردليس نامند به ادويه تحليل نشود بلكه متقيح گردد پس گاهى احتياج به علاج آهن افتد و بسا است كه جوهر او با بنات لحم جديد مؤدى گردد و هرگاه ريم كند بر آن زنگار و مازو و يا قشورش به سركه سوده چند روز استعمال نمايند و يا زاج سورى سوخته مع مازو به كار برند و چون لثه مدام متقيح متورم باشد و به نشود به داغ احتياج افتد و بهتر اين است كه بگيرند زيت جوش كرده بصوفى كه بر ميل باشد و چند بار بر لثه نهند حتى كه لاغر و سفيد شوند . و اگر ورم از رطوبت فضلى باشد در ابتدا به روغنهاى گرم و به عسل و زيت مضمضه نمايند و بعده محللات قويه استعمال كنند . [ صاحب جامع و كامل ] صاحب جامع و كامل گويند كه علاج بثور و ورم حار لثه و خروج دم از آن فصد قيفال و حجامت زير ذقن