نيم‌گرم بر فم معده و معجون افسنتين به غايت مفيد و عنبر به قدر يك دانگ تا سه روز خوردن براى وجع الفواد مزمن مجرب است و حلتيت در آب محلول نوشيدن در بارد ريحى عجيب است و صعتر و موميائى نيز نافع و شراب مع سركه به حرب و درد دستوريست كه در وجع الفواد بعد قى به سكنجبين و آب نيم‌گرم و اسهال به نقوع حامض مع حلنجبين و گلاب و شربت دينار اين سفوف مجرب است انيسون دو مثقال هيل دارچينى زنجبيل تخم كاسنى گل سرخ هر واحد يك مثقال راوند دو درم شكر برابر همه و در كتاب الرحمه مسطور است كه موجع الفواد آن است كه در آن چنان محسوس مىگردد كه گويا مرس كرده مىشود و علاجش اين است كه قرنفل كوفته با شكر آميخته اندك با شير بز صبح و شام بخورند و آنچه مخالف مزاج او باشد اجتناب كنند كه در دفع آن مجرب صحيح است . و ارسطو گفته كه غساله‌ى خصيه‌ى انسان عظيم النفع است . انتباه : [ علاج غشى در اين مرض ] هنگام غشى در اين مرض جد دار به نفسجى سوده زهر مهره خطائى سوده در گلاب حل كرده به حلق ريزند و لخلخله‌ى لادن مصطكى سائيده روغن گل با نرگس و سركه‌ى خالص و آب انارين و آب سيب ولايتى مجموع را در شيشه انداخته حركت داده ببويانند . و اگر از غشى افاقه نشود در همن حالت رگ باسليق زنند كه فى الفور به هوش مىآرد و باقى تدبير اين مرض تا كه قابل علاج بود از به آب وجع معده و علاج امراض معده برگيرند . حرقت معده كه عوام آن را سوزش سينه گويند سببش تخليط طعام و تناول غذاى غليظ خام چون گوشت گاو ميش و عدس و نان فطير و هريسه و فواكه خام و غير آن است و يا احتباس رطوبت خام در فم معده و يا كثرت انصباب سودا از طحال بر فم معده . طريق تشخيص اين هر سه سبب : بايد كه از مريض بپرسند كه سوزش وقت ابتدايى هضم طعام مىشود يا هنگام خلو معده اگر نزد هضم غذا بگويد و هنگام گرسنگى خفت پذيرد پس از حال تقدم تناول غذا سؤال كنند اگر پيش از آن طعام غليظ ذى رطوبت خورده باشد سببش همان باشد و الا از رطوبت خام باشد و كثرت آب دهان و غثيان و ديگر علامات بلغم بر آن گواهى دهد . و اگر سوزش در خلو معده و بر نهار بيان كند و از خوردن طعام و لقمه‌ى چرب ساكن گردد به سبب انصباب سودا بود . علاج : در غذاى تخم ترب و عسل و نمك در آب جوشانيده نوشيده قى كنند پس در حار مزاج شربت انارين چار توله به گلاب و يا لعاب اسپغول و تخم مرو با گلاب و شكر طبرزد و يا خرفه بدهند و در بارد مزاج زنجبيل مربى به عرق باديان دهيل و پودينه دهند و جوارشات هاضم خورانند و باديان خائيدن مجرب است و غذاى ناشف سريع الانهضام مثل قلايا و مطنجنات متوبله و لحوم خفيفه‌ى مشويه چون لحم طيور و غيره بخورند و در رطوبى قى به مقيئات بلغم بكرات و مرات كنند و بعد از نضج به مسهل بلغم و ايارجات كبار تنقيه نمايند و به مقويات معده تجويد هضم كنند و جوارش مصطكى مركب و عود و بنداديقون و قرص سعد و آمله‌ى مربى و زنجبيل و مانند آن و سفوف باديان و سفوف كپور كچرى با نمك مفيد بود و كذا خوردن نمك سليمانى سه ماشه بعد از طعام و به فاصله‌ى سه گهرى مصطكى دو ماشه الايچى كلان سه ماشه به جاى فوفل در پان نهاده و در تمام روز و شب تا وقت خواب تا پانزده تنبول رسانيدن و صبح بسباسه دو ماشه در جوارش جالينوس نه ماشه سرشته و شربت تنبول چهار توله در عرق كادى نه توله حل كرده تخم بادرنجبويه چهار ماشه و تخم شربتى پنج ماشه پاشيده دادن و غذا قورمه‌ى بچه آهو با نان سودمند است و بعد تناول غذا تا سه ساعت از خوردن آب منع كردن در اين باب مجرب راقم است و در سوداوى فصد اسيلم يا باسليق از دست چپ كنند و هليله‌ى مربى آمله‌ى مربى و اطريفل صغير و ديگر مقويات معده بخورند و سكنجبين بزورى يا عنصلى بنوشند و از ادويه‌ى مقوى معده ضماد كنند يا طباشير دانه‌ى هيل لاجورد مغسول هر يك يك ماشه به آمله‌ى مربى يك عدد سرشته ورق نقره پيچيده بخورند و شيره‌ى تخم خرپزه و زرشك و قرطم هر يك نه ماشه و الائچى كلان پنج عدد با سكنجبين افتيمونى علوى خان و سكنجبين بزورى معتدل هر يك دو توله و گلاب نه توله و عرق كيورا هفت توله تخم فرنجمشك هفت ماشه پاشيده بنوشند و لقمه‌ى چرب صباح بخورند و غذا شورباى بچه‌ى مرغ بنان دهند و اشياى مولد سودا ترك نمايند . و اگر زائل نشود ماء الجبن دهند و سفوف آمله به شير بز يك شبانه روز تر كرده در سايه خشك ساخته به سركه تر كرده خشك نموده اصل السوس مقشر مساوى با نبات سفيد از چهار تا نه ماشه خوردن مفيد بود . و گويند كه گل درخت مغيلان و نمك طبرز و مساوى كوفته به قدر دو درم چند روز مداومت نمودن سوزش معده را به الكل زائل سازد . و اگر كنجد مقشر را در آب شيره گرفته قدرى نبات داخل كرده بنوشند تسكين حرفت معده و مرى حادث از اخلاط سوداويه و محترقه و لذاحه نمايد . و اگر پوست بيرون پسته زرد درو صندل سفيد هر يك سه ماشه عود كندر مصطكى طباشير هر واحد يك ماشه كوفته بيخته به روغن گل يك توله گلاب قدر حاجت سرشته بر فم معده طلا نمايند براى حرقت فم معده و جگر كه در مرض