بالجمله حركات مزعجه را در تسكين فواق مادى تأثير عظيم است و تجرع آب نيم‌گرم نافع . و قرشى گويد كه اكثار بهى ميخوش فى الحال فواق واجب مىكند . و صاحب مصطفوى گويد كه يك درم شونيز باريك كوفته با چهار مثقال مسكه سرشته ليسيدن و بعد زمانى طعام خوردن براى هر نوع فواق مجرب است و اصل السوس مقشر نه ماشه كوفته بيخته نبات سفيد شش ماشه آميخته سه حصه كنند و يكى صبح و يكى دو پهر و يك شام به آب بخورند . و اگر ماده‌ى بارد بلغمى باشد با شهد سرشته بدهند كه جهت اكثر اقسام فواق معمول است . و گويند كه عود قمارى سوخته سائيده در عسل سرشته سه مرتبه با چهار مرتبه ليسيدن عجيب است و طبيخ سه درم قاقله با پوست نوشيدن بعد ياس مجرب نوشته‌اند . و مهندس گويد كه خوردن قلب هر حيوان مسكن فواق است . و به قول اهل هند خار مغيلان خشك يا تر كوفته در نيم آثار آب بجوشانند وقتى كه نيم پاو آب بماند صاف نموده قدرى عسل انداخته بنوشند و تنها نيز كافى است و آب پودينه به آب انار ترش نيز اكثر اقسام را نافع است و كذا نسرين كوفته به آب دادن مسكن فواق است و همچنين آب آمله در بينى استنشاق نمودن و تشميم عود العطاس يعنى نكهچكنى و نمام و مرزنجوش در فواق شديد مجرب است و خاكستر بر طاوس خاكستر تات كهنه هر دو آميخته به قدر چهار ماشه به آب خوردن نيز مفيد ايضاً چوتى نارجيل بسوزند و در آب اندازند و بعد ساعتى قدرى از آب مذكور گرفته برگ قنب يعنى بهنگ اندكى در آن سائيده صاف نموده نوشيدن نافع و برگ قنب به قدر دو ماشه مغز بادام چهار عدد سائيده صاف كرده بنوشانند كه مجرب است و كذا چرك مگس در شير زنان سائيده دو سه قطره در هر دو جانب بينى چكانيدن در تسكين فواق مجرب و دخان مونگ در قليان كشيدن معمول است و كذا ماش سياه يا سبوس نخود يا سبوس از هر به جاى تنباكو مفيد و همچنين پوست درخت لرزان و برگ انبه‌ى خشك و پوست سلطان الاشجار و ريشه‌ى نارجيل هر واحد در قليان كشيدن نافع . و به قول صاحب خلاصة التجارب مونج به دست ماليده از آب نم كرده در چلم حقه نهاده كشيدن مفيد است و يا زيره‌ى كه بر سر جاروب نو باشد جوشانيده بنوشند و اصل السوس و افيون و پوست خشخاش نيز مشترك النفع است . علاج فواق از طعام كثير به آب و نمك خوب قى كنند بعده گلقند و سكنجبين با گلاب بخورند و چند روز تقليل غذا نمايند و در تجويد هضم كوشند و حركت و رياضت و ادويه‌ى مسخنه مثل تخم كرفس و زيره و پودينه و سنبل و مانند آن كه در اقسام ما بعد خواهد آمد و شربت انيسون استعمال نمايند و بهتر آن است كه يك شبانه روز غذا ندهند بعده در حمام داخل كنند و تغذيه به غذاى منشف مثل مطنجنات معمول از لحوم كبوتر و بچه‌ى مرغ و تيهو نمايند . و مسيحى گويد كه هرگاه فواق عقب طعام غليظ و شرب شراب كثير المزاج حادث شود آبى كه در آن زيره و نعناع و فوتنج و اندك كندر جوشانيده باشند بنوشند و تكيمد معده از خارج كنند و جهد به خواب و ترك غذا نمايند بعد از آن در حمام داخل كنند و اغذيه‌ى خفيف قليل المقدار تناول نمايند و در طبخ آن با زير داخل كنند و شراب صرف اندك بنوشند . و اگر كفايت نكند اين قرص بخورند كندر بيخ درم را سن خشك سه درم پودينه‌ى خشك برگ سداب هر يك دو درم تخم تمام سه درم صعتر يك نيم درم نانخواه يك نيم درم هر قرص به وزن يك مثقال سازند و يكى به طبيخ زيره بدهند . و ابن الياس و خجندى مىنويسند كه اگر از تناول طعام كثير غليظ باشد تنقيه‌ى معده از آن به قى و تقليل غذا نمايند و اين سفوف بخورند زيره‌ى كرمانى نانخواه انيسون تخم كرفس مساوى كوفته به حرير بيخته و سه درم تناول نمايند و خائيدن صعتر و نانخواه نفع كند . علاج فواق از ريج غليظ هرچه در علاج امراض معده‌ى ريجى مسطور شد به عمل آرند و هر چه سخن فم معده كاسر رياح و محلل آن باشد و آروغ آورد مثل مصطكى و زيره و پودينه زنجبيل و نانخواه و مانند آن بخورند و بخايند و نانخواه و صعتر و سداب و نعنع كوفته دو درم بر ناشتا خوردن نافع است و بر تشنگى صبر كنند و جوارشات گرم چون جوارس مصطكى و كمونى كبير هر يك هفت ماشه خورند و شيره‌ى باديان هفت ماشه شيره‌ى انيسون هر يك پنج ماشه شيره‌ى زيره‌ى سفيد سه ماشه شيره‌ى الانچى كلان پنج عدد و گلاب شش توله عرق نانخواه عرق ميل عرق پودينه گلقند هر يك سه توله بنوشند و استعمال سداب يا تخم آن يا شراب و يا بوره‌ى به عسل نافع است و دادن ثلث درم جندبيدستر به سركه حل كرده عجيب الاثر است و آشاميدن شربت انيسون مركب نيز مفيد است . و اگر از اين تدبير باقى ماند بنا بر تحليل رياح و نضج مواد مطبوخ بيخ كرفس است پوست بيخ باديان پوست بيخ كاسنى انيسون صعتر هر يك هفت ماشه