بحضض و صندل و آب آس و آب بارتنگ ضماد نمايند و ربوب قابضه به آب برف و گل ارمنى و صمغ عربى و كندر و شادنج بنوشند و قرص كهربا به عصاره‌ى خرفه يا شيره‌ى تخم خرفه نافع است . [ طبرى ] طبرى در به آب نفث الدم نوشته كه خروج خون به قذف و تهوع از معده و مرى يا از عروق بود كه قذف كنند به سوى مرى يا به سوى معده يا رگى در مرى بشگافد و اين قذف مؤدى به سل نمىگردد و خواه رگ ملتحم شود يا نه بلكه مؤدى به امراض ديگر مىشود چون افراط مىكند و علاج اين همه كه در قطع آن به يك روز بالغ النفع است اين است كه بگيرند خيار تلخ . و اگر شيرين باشد زياده بگيرند و قطع كنند و يك كف برگ بارتنگ و يك كف لحيته التيس در آن داخل كرده بجوشانند تا همه مهرا گردد و صاف كرده چهار اوقيه از اين آب بگيرند و بر آن اين سفوف اندازه باقى در نفث الدم مذكور شد و كذا قول صاحب كامل همان جا مسطور گشت . [ صاحب خلاصه ] صاحب خلاصه مىنويسد كه اگر چون به سبب گشادن رگى در معده و مرى يا شكار آن به قى بيرون آيد علاجش فصد صافن يا باسليق است . و اگر خوف انجماد خون باشد بآبى كه در آن شبت و پودينه جوشانيده باشند قى فرموده بعد از آن به محللات همچون طبيخ حلبه و به سفائج از جمود خون ايمن شوند و چون مدت طول كشد و قوى را ضعيف گرداند از استعمال قوابض مثل اقاقيا و صمغ عربى و دم‌الاخوين و گل ارمنى و سماق و گشنيز چاره نباشد و استه‌ى تمر هندى با شيره‌ى خرفه و آب نعناع و كذا موميائى مجرب است . [ على گيلانى ] على گيلانى در مجربات خود نوشته قى الدم كه از معده و مرى و كبد بود اكثر آن به سبب خوردن داروهاى گرم مثل جوزبوا و بسباسه و فلفل و يا خوردن غذاهاى گرم مثل سير و خردل و امثال آن باشد و ما در اين باب در اوائل دو مثقال بزرقطونا را پخته و سرد كرده با شيره‌ى تخم خيارين دو مثقال و شربت انار شيرين يا ميخوش دو مثقال ممزوج ساخته مىدهيم . و اگر احتياج مىشود اندكى كافور مىدهيم و گاهى شيره‌ى بادام نيز اضافه مىكنيم و گاهى تخم خرپزه نيز با تخم خيارين ممزوج مىنمائيم و به غايت نافع مىآيد و غذا آب هندوانه با اندك نبات . و اگر كافى نباشد فالوده با شيره‌ى بادام مىدهيم و روغن نيز به معده و جگر مىتوان ماليدن . و ايضاً او گفته كه قرص كحل و ياقوتى و ياقوتى بارد تليف ماورقى الدم نافع است و گاهى تبرياق فاروق و متروويطوس حاجت افتد اگر قوى ضعيف شده باشد . جمود دم و لبن يعنى بسته شدن خون شير در معده‌ى امعا بدانند كه گاهى خون از عضو ديگر مثل دماغ و مرى به معده ايزد و يا از شكافتن رگ در جوف معده جمع شود و به سبب سردى و ضعف حرارت در آن منجمد گردد و كيفيت رديه‌ى سميه آن را لاحق شود . و ايضاً گاه باشد كه شير بنوشند و بواسطه‌ى برد معده يا به استعمال اشياى مجمده چون پنير مايه و مانند آن ببندد علامت انجماد اين هر دو آن است كه كرب و اضطراب و غشى و عرق سرد و سردى دست و پا و سقوط نبض كزاز و وجع و تنگى نفس و نفخ شكم و غثيان قوى و احتباس بول و براز حادث گردد و گاهى لرزه‌ى قوى عارض شود و اين روى است . علاج : تخم شبت پودينه در آب جوشانيده صاف نموده سكنجبين و اندكى نمك داخل كرده گرماگرم بنوشند و مكرر قى كنند . و اگر بهر تلطيف خون منجمد ماء الاصول دهند پس قى كنند نيز مفيد بود و بعد از آن بهر اذايت پنير مايه‌ى حيوانات خصوصاً پنير مايه‌ى خرگوش به قدر نيم درم تا يك مثقال به آب گرم يا آب بادرنجبويه يا برنجاسف آميخته بخورند . و اگر ميسر نشود پنير مايه‌ى بزغاله به سركه‌ى ممزوج يا به شراب كهنه نيز سودمند است و دماغ خرگوش با نمك اندرانى هم مفيد بود پس هلين مبارك با مزيقات دهند و يا بنا بر اخراج آن به قى اين مطبوخ دهند تخم شبت تخم ترب تخم شلجم پوست سياه اصل السوس تخم اسفاناخ روى هر يك نه ماشه نمك طعام يك توله تخم جوز القى سه ماشه سوده سر دارو ساخته سكنجبين عسلى چهار توله و بعد قى جهت اخراج مابقى حقنه‌ى لينه و يا مغز فلوس با ترنجبين و شربت دينار و روغن گل دهند بعد و مفتحات و فرلقات قويه به عمل آرند و اغذيه‌ى ملطفه‌ى مقطعه بخورند و از اغذيه‌ى مغلظه اجتناب نمايند . و به قول صاحب كامل سرگين خروس يك درم به اندك عسل سرشته به آب پودينه دادن به غايت موثر است و كذا آب قيصوم يا شيح افشرده با نمك دادن . و به قول شيخ الرئيس براى خون محتبس و منجمد در معده و امعا حرف سفيد يعنى حب الرشاد دو درم يا سه درم كوفته به آب گرم بخورند يا به آب مطبوخ حاشا بدهند و كذلك پنير مايه‌ى خرگش و براى جمود شير در معده پنير مايه‌ى مذكور يا آب نعنع مقدار دو اوقيه با دو درم نمك جريش بنوشند . و به قول خنبدى دو درم خردل سفيد به نصف درم انفجه ارنب در آب گرم نافع جمود خون است و انفحه‌ى ارنب به آب زوفا يا به آب حاشا جمود شير را مفيد و آب گرم تنها به جرع كردن سودمند و در ياقوت احمر مسطور است كه براى جمودوم و لبن حقنه و اذابت به شرب سركه‌ى كهنه و نافح و حلتيت با سكنجبين و مصطكى و ماء العسل و رزاوندد طويل به آب گرم و قرطم و حلبه و بسفائج نافع و قرطم مع پودينه سريع الاثر است و عجب آن است كه اكثر ادويه كه به غابت جامد مىكنند مجمد ذائب‌اند و به همين ادويه علاج جمود دم يا مده در مثانه و غيره كرده مىشود . و گويند كه شير بز خونى را كه در تجاويف بسته شود بگشايد و آب پودينه‌ى سبز با شكر نوشيدن و كذا پنج درم