تا ماده كمتر نشود بعد نكنند و چون قى ساكن تر شود مطبوخ افتيمون دهند تا بدن از باقى سودا پاك شود . و اگر سپرز ضعيف باشد يا در وى آفتى بود علاجش چنان كه در مقامش بيايد بايد كرد پس معده را به دواء المسك مرو ديگر جوارشات گرم و قوى نمايند . علاج قى و تهوع و غثيان از مشاركت اعضا مثل دماغ و جگر و طحال و مراره و رحم يا همه بدن حسب ماده تنقيه و تقويت آن عضو يا همه بدن مع رعايت تپ نمايند بدستورى كه در محل هر يك مسطورست و تقويت معده نيز كنند به آب فواكه در ربوب مع ادويه‌ى مطيبه قابضه و جز آن كه در انواع سابق گذشت و فصد باسليق از دست راست در كبدى و از چپ در طحالى و مرارى مفيد بود و قبل از تنقيه‌ى عضو ماوف تقويت معده نبايد كرد كه در آن خوف انصراف ماده به حضور رئيس است و آمله‌ى مربى براى قى شركى دماغى بسيار مفيد است بوعلى نوشته كه آنچه از انصباب ماده‌ى رقيقه لذاعه كه با طعام آميز و عارض شود و غثيان آرد آن را نفع مىكند قرص كوكب در اوقات نوبت و اسهال بايارج در غير اوقات نوبت و اسهال به سكنجبين ممزوج به صبر و سكنجبين متخذ بسقمونيا براى اسهال و به آب آلو بخارا و تمر هندى كه آنها ميلان ماده با استقل نمايند و تسكين قى به حموضت خود كنند و واجب است كه در مثل اين جذب ماده به سوى اسفل به حقنه‌ى لينه از بنفشه‌ى عناب و جو مقشر و خارخسك و بابونه و سپستان و تربد به روغن بنفشه و شكر سرخ به ورق نمايند و بعد اسهال شربت خشخاش استعمال كنند و اين شربت اسكندر سفرجل و سماق و نبق و انار دانه و تمر هندى بجوشانند بعده در آن كندر و اندك عود داخل كنند . ابو سهل گفته كه اگر به سبب صفرا باشد كه از جميع بدن منصب گردد قصد تنقيه‌ى بدن كنند بعد از آن تقويت معده نمايند به آب‌هاى فواكه و ربوب آنها و اين دوا بخورانند گل سرخ سماق نعناع هر واحد سه جزو طباشير سك هر واحد دو جزو به رب سيب و به رب به يا رب انار ميخوش بدهند و غذا پست گندم و جو به آب يا آب انار ميخوش سازند و چون غثيان افراط نمايند كعك مسحوق مثل سرمه در آب سيب و اندك از شراب بدهند . و اگر با قبض طبيعت باشد حقنه و جز آن كه در قول مسيحى در قسم صفراوى مذكور شد به كار برند . سيد اسماعيل و ايلاقى گويند كه اگر ماده‌ى ردى از عضوى ديگر يا از همه بدن به معده آيد تن را به مطبوخ هليله پاك كنند و نقوع صبر دهند و رگ باسليق زنند و حقنه كه در قى صفراوى گذشت سخت نافع بود و ضمادى كه از به بريان كرده و سيب و صندل و گل سرخ و آب موروترو از آب امرود و كعك و سك و لادن و عود و كافور و ميسوسن و زعفران مرتب كره باشند بر معده نهند و اين شربت قى صفرا دور و جگر ساكن كند آب آلو سياه آب تمر هندى هر يك سه اوقيه لك مغسول يك درم زعفران دو دانگ لك و زعفران را سائيده در اين آب حل كنند اين جمله يك شربت است . و ايضاً آبى ترش و سيب ترش و امرود و انار ترش و غوره همه را كوفته بيفشارند و آب بگيرند و ساق و زعفر و زنبق و حب الآس و زرشك نيم من در اين آب تر كنند و دو روز نهند پس صاف كرده به آتشى نرم بجوشانند تا به قوام آيد . و اگر حاجت بود قدرى پوست بيرون پسته در اين شربت بجوشانند پس صاف كرده بجوشانند و اين سفوف به نسخه‌ى عيسى بن صهاربخت نيز نافع عود طباشير هر يك سه درم گل سرخ پودينه زرشك هر يك پنج درم سماق چهار درم انار دانه ده درم همه را بكوبند و با شربت انار يا شربت ريباس يا به آب تمر هندى بدهند . و ايضاً گل سرخ سماق هر يك پنج درم طباشير دو درم گل نيشابورى سه درم همه را كوفته نيم‌دانگ كافور سوده بياميزند شربت سه ورم به آب انار ترش يا آب سيب ترش يا آب به . و ايضاً طباشير پنج درم گل سرخ چهار درم تخم خرفه هر يك پنج درم سماق ده درم اقاقيا سك هر واحد يك مثقال گل نيشابورى ده درم صمغ عربى سه درم عود خام سه درم شربتى دو مثقال با شربت ترنج و كعك سوده در آب سيب ترش به اندكى شراب چندان كه مره‌ى شراب ظاهر نشود قى صفرا بازدارد و حفظ قوت كند و اطراف ماليدن و گرم كردن و در آب گرم نهادن قى بازدارد خاصه اگر ماده از همه تن يا از مصوى ديگر به معده آيد بهر آنكه ماده را به اطراف كشد . محمد طبرى گويد كه اگر خلط منصب به سوى فم معده صفراوى باشد ماء الشعير بنوشند و اغذيه‌ى حماضيه و حصرميه و زيرباجيه‌ى حامضه همه سرد كرده به كار برند و اين سفوف استعمال نمايند گل سرخ طباشير تخم خرفه مغز تخم خيارين هر واحد پنج درم نشاسته كتيرا صمغ عربى هر واحد دو درم و نيم كافور دو دانگ كوفته بيخته به قدر درم به آب انار ميخوش و شيرين بخورند . و اگر مانعى از استعمال اين باشد ضمادات مطيفه بر فم معده نهند بگيرند و گل سرخ دو درم تخم كشوت تخم كاسنى هر واحد يك نيم درم زرشك منقى سه درم كعك دو درم همه را سائيده در آب سيب ميخوش و آب آس حل كرده در آن اسفنج يا پارچه آلوده بر فم معده نهند بر ناشتا يا بعد انهضام طعام گويند كه اگر خلط از جميع بدن منصب گردد بعد تنقيه‌ى بدن بهر تقويت معده اين رب انار ترش