اين است كه جعده يك خرمه خوب جوشانيده بنوشند يا طبيخ فودنج نهرى به عسل آميخته بياشامند و طبيخ خولنجان خيلى سودمند است و خولنجان به سكنجبين سرشته حبها به قدر نخود ساخته يك مثقال آب گرم خوردن ريج بسيار و رطوبت اندك اخراج نمايد و از آنچه در نفخه‌ى عاصيه عظيم النفع است جندبيدستر است چون با سركه‌ى ممزوج به گلاب مع زيت كهنه بخورند و خصوصاً كه سركه‌ى انجدان و عنصل باشد . و گويند كه كعب خزير سوخته در اين به آب جدست و گاهى در نفخ خفيف اين تدبير فائده مىكند كه شراب صرف بر اندك طعام نوشيده به خواب روند چون بيدار شوند از اذيت آن نجات يافته باشند و اين مروخ نافع است شونيز و حب الغار و سداب را در شراب جوش شديد دهند و صاف كرده با روغن نصف وزن آن شراب بجوشانند تا روغن بماند پس بمالند و همچنين روغن شونيز . و بعضى گفته‌اند كه جمسفرم و براى حبيان كه شكم ايشان نفخ كند بسيار نافع است . مسيحى گويد كه نافع است نفخ معده را تكميد به جاورس گرم و نمك گرم و نوشيدن شراب كه در آن برنجاسف جوشانيده باشند و آبى كه در آن انيسون و صعتر و مرز بخوش و مصطكى و كرويا جوش داده باشند و سفوف كرد يا وزيره و نانخواه و صعتر و يا كمون و نانخواه و تخم كرفس مساوى در نبيند جوشانيده بنوشند . و اگر بالين طبيعت باشد از اين به زور بدون شراب سفوف سازند و يا شربت حب الآس بنوشند . و اگر با نرمى طبع نباشد كمونى و فلافلى و فودنجى و كندرى و سنجرينيا و مثروديطوس و ترياق كبير بدهند و يا زيره و باديان و تخم كرفس و خطر الساليون و كرويا و انيسون و سبب اليوس و كاشم و دو قود سداب و شونيز و حب الغار و جندبيدستر در آب بجوشانند تا آنكه آب قوت اين ادويه اخذ نمايد پس صاف كرده با روغن بجوشانند تا آب فانى گردد بعده روغن ناردين آميخته بدان حقنه‌ى نيم‌گرم كنند و بر معده بمالند . و اگر در اينجا برودت زياده نباشد شونيز و سداب و حب الغار و جندبيدستر ساقط كنند . و اگر در آنجا ورم باشد انيسون و كرويا و شبت بگيرند و به آن شحم اوز يا شحم ماكيان آميزند . محمود شيرازى و خجندى مىنويسند كه جلاب از باديان و نانخواه و زيره و گلقند عسلى بدهند و غذا نخوداب به مغز قرطم و اندك دارچينى و زعفران دهند و اين دوا بسيار نافع است بگيرند زنجبيل دو درم كندر سنبل الطيب تخم تمام هر واحد سه درم را سن شش درم پودينه خشك برگ سداب هر واحد دو درم صعتر نانخواه هر واحد يك درم مصطكى يك نيم درم همه را كوفته بيخته دو درم به آب زيره و نعناع و فودنج بخورند . و اگر قراقر و رياح به اين دوا منحل نگردد كمونى و فلافلى و جوارش شهرياران بدهند يا حب الرشاد يك درم و گلقند عسلى ده درم جوشانيده گرم بنوشانند . و اگر طبيعت با نفخ و ريل نرم باشد حب الرشاد بريان و زيره در سركه تر كرده بريان هر واحد يك درم بدهند و غذا كباب ماكيان دهند و يا جوارش عنبر و يا عود و يا مصطكى به قدر يك مثقال قبل از طعام بخورند و باقى علاج از آنچه در نوع آينده مىآيد اخذ كنند . علاج نفخ و قراقر از اغذيه‌ى كثير يا رطب يا نفاخ تقليل غذا و ترك اغذيه‌ى رطبه و تفاخه و تناول اغذيه‌ى سريع الانهضام مثل قلايا و مطنجنات و زيرباج و دخول حمام بعد رياضت قبل تناول غذا و شرب شراب ريحانى علاج اين است . و اگر كفايت نكند جوارش كمونى و صعتر از ورم تا مثقال به حسب حرارت مزاج و برودت آن و قوت مرض و ضعف آن به آب نيم‌گرم بدهند و معده را به دست گرم بمالند و بر آن آبى كه در آن كمون و بابونه جوشانيده باشند بريزند . و اگر قبض طبع باشد بايارج تعديل آن نمايند و غذا نخوداب دهند و سكنجبين و گلقند سرشته همراه عرقيات معمول است و گاهى باديان مصطكى هر يك دو ماشه سوده به گلقند سرشته همراه عرقيات داده مىشود و بستن همان ماش نيز مفيد و يا از باديان نه ماشه الايچى كلان چهار عدد و انيسون چهار ماشه گلقند چهار توله در گلاب پاو آثار شيره بر آورده بنوشانند و يا جوارش انجدان به عرق پودينه و باديان دهند و يا نمك سليمانى دو ماشه بدهند . و اگر نانخواه زيره‌ى سفيد زرنباد و فلفل سياه كوفته جوش داده گلقند داخل كرده بنوشند نيز براى نفخ شكم و بدهضمى مفيد بود و در قانون است كه اگر سبب نفخه طعام نفاخ باشد آن را ترك كرده به سوى غير آن رجوع كنند و ترتيب نيك به آينده اختيار نمايند و معارضه از هضم ننمايند كه نفخ آرد و واجب است كه صاحب او بر شكم بخوابد بالاى تكيه‌ى كه به مثل پنبه برپا باشد . عباس گويد بايد كه از غذاى او كم كنند و از اغذيه‌ى غليظ و مولده‌ى رياح و نفخ اجتناب نمايند و حمام بعد از رياضت و قبل از غذا استعمال فرمايند و دلك معده و تكثير آن به نمك و زيره و نانخواه و جاورس گرم كرده بايد كرد و جوارشات مسخن استعمال كنند و سفوف به زور بدهند . و ايضاً صاحب آن راحب الرشاد نانخواه تخم كرفس انيسون هر دو درم زرنباد حب بلسان هر واحد يك درم جندبيدستر نيم درم همه را باريك كوفته يك درم به شراب ريحانى بدهند و همين عمل كند چون استعمال كنند از اين ادويه‌ى مفرد يا دو از آن يا سه به شراب كهنه يا به شراب عسل و نفع به رياح كند . و اگر صاحب آن را جوارش بزاويقون يا جوارش كمونى يك مثقال به آب نيم‌گرم بدهند