مع قى و غثيان دهن بر حرارت معده گواهى دهد . علاج : در هر دو نوع رگ قيفال زنند و تنقيه دماغ و بدن بنقوعات بارد نمايند و مضمضه به سركه انگورى يا مقطر و گلاب كند براى تسكين حرارت خرفه و خيارين و پزويه هر يك نه ماشه لعاب بهدانه سه ماشه شربت سيب ترش چار توله سبوس اسپغول هفت ماشه يا تخم ريحان چار ماشه دهند و اين حب در دهن دارند نشاسته طباشير كتيرا مغز تخم خيارين و كدو و تربز و بهدانه هر يك دو درم و شيرخشت يك توله به لعاب اسپغول سرشته حبها به قدر نخود سازند . و اگر از بلغم باشد تنقيه دماغ و بدن نبقوعات حامضه نمايند و مضمضه با آب گشنيز سبز و كاسنى و كاهو سبز و مقطر هر يك چار توله درب توت سياه چار تونه دهند غذا آش جو خورانند و آلو در دهن دارند . و اگر مقدمه نزله و زكام باشد معالجه آنها پردازند . ورم الحنك و بثور آن يعنى آماس كام و بثره او سبب ورم خون حاد الكيفيه با رطوبت قليل الحراره است و سبب بثور ريختن خلط گرم و تيز از دماغ يا خوردن جوز و شيرينيهاى سپارپن سوى ورم و بثور نظر كنند اگر رنگ او سرخ و با سوزش و خارش و تشنگى و درد باشد و موى بود . و اگر سفيد و بيدرد باشد بلغمى بود . علاج : در دموى فصد سرور كند و بفاصله سه چهار روز چهار برگ يا رگ زير زبان زننده ادويه بارده ذى لعابيت مثل بهدانه و كتيرا و اسپغول در دهن دارند و از اينها لعاب كشيده مضمضه كنند و تنقيه نبقوع حامض كننده و مسهل صفرا دهند و هر چه در قلاع ورم زبان دموى گذشت به عمل آرند . و ايضاً طبيخ هليله و شاهتره و يا شربت بنفشه مكرر و يا شربت درد مكر سى درم كه در آن ترنجبين بست درم يا خيارشنبر ده درم ماليده روغن بادام يك درم افزوده باشند بهر تنقيه دهند و يا آب فواكه و شيرخشت در اوند بدهند و در ابتدا مورد گل سرخ و گلنار و بيخ عنب الثعلب و برگ عليق به سركه جوشانيده نمايند . و ايضاً بعد تنقيه با آب گشنيز سبز و هميشه بهار و مكوه هر يك سه توله صندل سفيد سوده نه ماشه رب توت سياه سه توله مضمضه كردن براى بثور خنك معمول است و از طباشير و گل‌سرخ و تخم خرفه و نشاسته و كتيرا و صمغ عربى و آرد عدس و اندكى كافور ذر در مرتب ساخته بر كام بپاشند . در نسخه طبرى تخم كاهو تخم كاسنى صمغ فارسى آرد ماش نيز در اين داخل است و در انتها بابونه بنفشه تخم مرو در آب جوشانيده خيارشنبر ماليده صاف نموده مضمضه نمايند غذا مزوره اسفاناج و خرفه با برنج سازند و بثور كه از خوردن گروگان و غيره باشد در آن نيز اول فصد كنند و مسكه بز و ميش تنها و يا كات به گلاب پخته مالند و شيره زرشك و كاسنى و خيارين هر يك هفت ماشه لعاب بهدانه سه ماشه در گلاب و عرق نيلوفر هر يك هفت توله شربت نيلوفر انبرباريس هر يك ده توله تخم شربتى پنج ماشه دهند غذا آش جو بشربت نيلوفر و مضمضه به سركه و كلاب مساوى و يا آب گشنيز تر و سوار و گلاب مقطر هر يك سه توله مضمضه كنند و مدام كتيرا در دهن دارند و روغن گل يا كدو يا كاهو يا هر دو در دهن گيرند و چون گرم شود تبديل نمايند كه عظيم الاثر است و در ورم رطوبى هر چه در قلاع و درم زبان بلغمى مسطور شد به كار برند و يا تنقيه مطبوخ افتيمون و حب ايارج سازند و بعد تنقيه كزمازج عاقرقرحا در آبكامه جوانده و غرغره كنند . و اگر زوال او دشوار گردد و غرغره بايارج تلخ به عمل آرند تا آنكه تهيج تهليل يابد و از غذا بر نخوداب اقتصار كنند . و اگر قوت ضعيف گردد لحم حمل بريان بدهند . و اگر مزاج متغير نگردد سه شب متواتر حب شبيار بدهند و بهترين چيزها براى اين مرض بعد تنقيه غرغره بعاقرقرحا مع سركه كهنه است . و به قول صاحب شقاء الاسقام اين درم و اورام حذو قريب و اكثر از نزلات حادث ميشوند . آبله كام و سوراخ آن گاه باشد كه به سبب نزول مواد حاره حاده يا به سبب ماده آتشك در كام آبله افتد و يا در آنجا قريب ملاذه مجرى گشاده گردد و بدان سبب غنه در صورت عارض شود و هر چه بنوشد از راه بينى برآيد . علاج : فصد نمايند و عناب و شاهتره و غيره ادويه مصطفى ون بياشامند و دو نسخه كه براى سوراخ كام نافع در بحث آكله در دهن مسطور شد و به مسهل تنقيه كنند و بعده اطرافيل شاهتره و شربت شاهتره استعمال نمايند و غرغره پوست انار گلنار گل سرخ حب الآس كزمازج جوز السرو در آب جوشانيده صاف نموده براى آبله كام بتجربه فقير رسيده و غرغره تخم گل سه ماشه پرسياوشان زوفاى خشك گشنيز خشك هر يك پنج ماشه عدس مقشر هفت ماشه گلنار چهار ماشه پوست خشخاش كلان يك عدد جوش‌داده عسل آميخته براى سوراخ كام در بياض والد مغفور مفيد نوشته و پوست خشخاش گشنيز خشك گلنار هليله سياه حل الاس برگ مور و زرد رد گل تاج خروس برگ حنا هر يك شش ماشه كزماج مازو سبز هر يك پنج ماشه عدس مقشر يك توله در آب برگ بارتنگ هفت توله آب خالص نيم پاو جوشانيده صاف نموده حضض مكى گل ارمنى صندل سرخ اقاقيا هر يك سه ماشه سوده بر آن پاشيده