و آب دهن شيرين گردد نشان آن است كه ريم كرد و پخته شد پس اگر در چهل روز پاك نگردد مرض طول كند و چون زمانه به طول انجامد مورث تهيج پاها گردد و چون ماده به سوى مثانه ميل كند و ريم و بول بيرون آيد اميد سلامت است . و اگر تازگى روى برود و تپ نرم هموار گردد و مدام سر انگشتان گرم بود و جمله علامات سل ظاهر شود مرض به سل منتقل گردد و نشان انتقال او به صلابت در ورم صلب مذكور گردد . و بقراط گفته كه چون صاحبان ذات الريه را خراجات نزديك پستان و حوالى آن و نزديك اذنين و ساعدين حادث شود و ريم كند و ناصر گردد و از ذات الريه خلاص يابند و كذلك حدوث خراجات در ساقين در طبين علامت محمودست . و هم اره گويد كه درم قدين يا ذات الريه نشان خير است . جالينوس گويد اطلاق شكم در علت ذات الريه و ذات الجنب علامت فهرست و هم او گويد كه اگر در ذات الريه اطراف ابهام سبز گردد و بر پيشانى بيمار شبره‌ى سرخ پديد آيد و چيزى شبيه به خون از آن ترشح كند و در آغاز علت عطسه بسيار عارض گرديده باشد بيمار در روز چهارم هلاك شود . و گويند كه چون خبث ماده بسيار گردد و قوت ساقط شود غالباً در چهارم روز هلاك گردد و چون از هفته تجاوز كند منتقل به سل گردد و علاج طريق معالجه‌ى اين همان است كه در ذات الجنب بيايد و يا بعد فصد باسليق مخالف در ابتدا و موافق بعد از آن گل نيلوفر پنج ماشه عناب پنج عدد سپستان بيست دانه جوشانيده صاف نموده نبات داخل كرده بنوشند و اول به قيروطى موم سفيد و روغن بنفشه بادام يا روغن گل ضماد نمايند بعده پيه مرغ و لعاب ريشه خطمى اضافه كنند و به تدريج خطمى و خبازى و بابونه و اصل السوس و مانند آن زياده نمايند و پخته به عمل آرند . و اگر ماده خام و غليظ باشد ضماد از كرنب و برگ باديان مطبوخ سازند و كماد رطب باشد خواه يابس نفع مىكند و قرص و لعوق كتان و لعوق خيارشنبر استعمال نمايند و براى تليين مطبوخ لين به اين نوع دهند عناب سپستان نيلوفر تخم خطمى بنفشه جوشانيده صاف نموده مغز خيارشنبر ترنجبين داخل كرده بنوشند و اين طبيخ بدون خيارشنبر و ترنجبين در ايام غير اسهال با شربت بنفشه دادن نيز خوب است و آگاهى در آن تخم خبازى اصل السوس مقشر و مانند آن زياده مىكنند اگر شدت التهاب و عطش باشد سرد بدهند . و اگر احتياج باتضاج و تليين و تسهيل نفث باشد نيم‌گرم بياشامند و چون تشنگى شدت كند آب اصل السوس مع شيره‌ى تخم خيارين بنوشند كه اين بهتر جالى و ملين و مملس است خصوصاً چون شربت بنفشه در آن حل كنند . و اگر التهاب زياده تر باشد لعاب بهدانه و اسپغول و شيره‌ى تخم خرفه به شربت بنفشه دهند و آب جراده‌ى كدو آب بيد آب برگ اسپغول آب خبازى شيره‌ى كشك جو با هم آميخته خرقه آلوده بر سينه گذارند و يا صندل و گل سرخ و كافور به گلاب آميخته سرد كرده بر سينه ضماد كنند . و اگر ماده رقيق باشد شربت خشخاش و عناب بنوشند و يا خشخاش مع پوست او و بدون پوست در مطبوخ مذكور زياده كنند و خشخاش تنها استعمال نمايند كه تبليد ماده بسيار كند و گاهى گل بنفشه نه ماشه آلو بخاراى شيرين ده دانه عناب پنج عدد گل نيلوفر شش ماشه سپستان بست دانه در عرقيات جوشانيده شيرخشت دو توله داخل كرده براى تليين مىدهند . و اگر خواهند سناى مكى ترنجبين بيفزايند و در ورم بلغمى پرسياوشان تخم خطمى السوس مويز منقى زياده كنند و قيروطى معمول بر سينه گذارند و بعضى تقديم استعمال شياف لينه معمول از بنفشه و سنا و خيارشنبر و شكر سرخ و امثال آن سخن دانسته‌اند كه اين افضل از حقنه و مسهل است بعد از آن حقنه جائز داشته‌اند كه اين بهتر از مسهلات است و حق آن است كه تا ممكن باشد قبل از روز هفتم تحريك سمهل نبايد كرد و به صورت شدت ضرورت از حقنه و مسهل است بعد از آن حقنه جائز داشته‌اند كه اين بهتر از مسهلات است و حق آن است كه تا ممكن باشد قبل از روز هفتم تحريك مسهل نبايد كرد و به صورت شدت ضرورت شافه يا حقنه لين به عمل آرند و غذا حريره‌ى سبوس گندم با شكر دهند . و اگر ذات الريه يا نفث الدم باشد عناب به عرق شاهتره ماليده صاف نموده لعاب به دانه شيره‌ى تخم مغز تخم كدو شيره‌ى كاهو شربت نيلوفر داخل كرده خاكشى پاشيده بنوشند روز سوم شيره‌ى خيارين سجاى كدو روز چهارم بيخ انجبار افزايند روز پنجم باز شيره‌ى كدو به جاى خيارين روز ششم شيره‌ى خيارين به جاى كاهو كنند و به جهت آخر روز لعاب اسپغول شيره‌ى تخم خرفه هر يك شش ماشه شربت عناب داخل كرده كتيرا سوده پاشيده دهند . و اگر منجر به سل و اسهال گردد گل خطمى عناب جوشانيده شيره‌ى كاهو شربت بنفشه داخل كرده بنوشند دوم روز عناب ريشه خطمى بهدانه شاينده شيره‌ى خرفه پنج ماشه داخل كرده بارتنگ پنج ماشه پاشيده شربت بنفشه حل كرده دهند روز ديگر شيره‌ى كافور افزايند چهارم روز قرص سرطان كافورى شيره‌ى حب الآس شيره‌ى خرفه‌ى شيره‌ى مغز تخم هند يا نه بريان صمغ عربى كتيرا زهر مهره سوده پاشيده نبات دهند باز نوشداروى ساده چهار ماشه باز بارتنگ تخم ريحان اسپغول افزايند . و ايضا گل خطمى سه ماشه عناب پنج دانه جوشانيده شيره‌ى تخم كاهو شش ماشه شيره‌ى بيخ انجبار چهار ماشه شيره‌ى تخم خطمى چهار ماشه كتيراى سوده يك ماشه به جهت نضج ماده ورم و تسكين آن و حبس نفث الدم معمول است . و گويند كه در ذات الريه كه از نزله افتد فصد قيفال مفيد است و هرگاه ورم ريم و انفجار خواهد تنگى نفس و گرانى سينه و در روز زياده شود و تپ شدت كند و آن روز كه منفجر گردد و نيك بلرزاند پس اگر ريم چنانچه بايد خارج نشود و تنقيه مده كوشند چنانچه در نفث المده