محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
179
اكسير اعظم ( فارسى )
براى الصاف دهن رگ و جراحت به ران پاشيده باشند نيز غذاى خوب است . گيلانى گويد كه اكثر اسباب عروض اين مرض حدت حادث در اخلاط و لا سيما در خون از قبيل حرارت مزاج مىباشد و آن منجر انفتاح فوهات عروق و انتفاث دم مىگردد و لهذا ادويهى لعابيه و بيضهى مغريه بارده رطبه مسكن حدت اخلاط را در اين به آب نفع بسيار بشاهده مىرسد و از اين قبيل است كه بگيرند تخم خيارين و تخم خرپزه و تخم خرفه و تخم كاهو هر واحد سه درم و باريك سائيده شيره برآورده و صاف نمايند و صبح مثقال شربت انار شيرين يا ميخوش داخل كرده هر روز صبح و شام بنوشند كه به غايت به نافع است . حكيم شريف خان و خلف الصدق ايشان مىنويسند كه در اقسام نفث الدم تبريد لعاب بهدانه شيرهى عناب شيرهى مغز تخم تربوز شيرهى پوست بيخ انجبار شيرهى خرفه سياه در آب برآورده شربت نيلوفر داخل كرده بارتنگ پاشيده بنوشند . و اگر بند نشود فصد باسليق كنند و قرص كهربا و گلنار دهند . و اگر سبب آن نزله باشد تدبير جس نزله نيز كنند و غذا آش جو و كهچرباى مونگ نامناسب است و بايد كه در اين مرض مداوم رفع قبض طبع نمايند به استعمال مزلقات ويلنات زيرا كه قبض بسيار مضر است و او اكثر به سبب استعمال حوابس و قوابض عارض مىشود و عند وجدان حرارت نواحى صدر به قيروطى بار و طلا نمايند و اين سفوف از ادويهى مجربهى سهرندى است طباشير گل سرخ گل ارمنى گل مختوم شاذنج تخم خرفه هر يك پنج درم لبد مرواريد كه با خشخاش رب السوس اقاقيا عصارهى لحيةالتيس هر يك سه درم افيون و دورم باريك سائيده اسپغول بست درم آميخته دو درم به آب معصور برگ انگور بدهند و بهتر آن است كه به آب برگ يانسهى مروق بر آتش دهند كه از عجائب است . و اگر حرارت شديد بنا شد كندر دو درم در اين سفوف آميزند كه آن با وجود حبس دم و تخفيف قروح و انبات لحم صحيح قواى ادويه را به سوى ريه به سرعت مىرساند و اسپغول گاهى زياده و گاهى كم كرده مىشود و بعضى وزن افيون دو ماشه و صمغ عربى و گلناز عوض مرواريد و بسد نوشته و شربت انجبار دو توله جهت آميختن به آب مروق بانسه فرمودهاند و اين سفوف ديگر نيز در منافع شل او است كندر گل و مختوم هر يك پنج درم گلنار دو درم صمغ عربى درم بسد كهربا هر يك سه درم باريك سائيده به عرق گاو زبان بخورند اكنون باقى ادويهى يونانيه دهنديهى قابضه كه به اكثر اقسام نفث الدم مشترك النفعاند مرقوم مىشوند . ذكر ادويهء يونانيهء حابس دم : بعد فصد قرص كهربا با شيرهى تخم خرفه و شيرهى كشنيز خشك و عرق بارتنگ و شربت انجبار و تخم بارتنگ بدهند و دمالاخوين و سندروس يا زردهى تخم مرغ نيمبرشت مجرب است ديگر گل مختوم گل سرخ هركدام دو درم كهربا صمغ عربى نشاسته هركدام يك درم با بعضى اشربه قابضهى بدهند و مجموع پنج شربت است ديگر خون بزغاله در همان گرمى كه بعد از ذبح بيرون آيد قبل از آنكه بندد نصف اوقيه با قدرى سركه آميخته يا تنها سه روز ناشتا بخورانند كه در اين كار فعلى عجيب دارد ديگر كهربا دمالاخوين اقاقيا بلهاشير كتيرا تخم هنديانه كوفته بيخته سقوف ساخته با شيرهى بيخ انجبار بخورند ديگر نفث الدم را كه با تپ و درد سينه باشد بهدانه به عرق بيدمشك جوشانيده صاف نموده شيرهى تخم خرفهى مقشر شربت بنفشه تخم بارتنگ داخل كرده بنوشند ديگر شاذنج عدسى يك درم تا يك مثقال يا آب خرفه يا آب عصبى الراعى يا آب بادروج دادن عجيب الاثر است و طبيخ حلبه و خطمى با تخم بارتنگ و شربت انجبار از اين قبيل است ديگر از تجارب ابن بيطارست كه بهدانه ده درم مغز تخم كدو هفت عدد در ظرف قلعى دار جوشانيده دو درم نبات آميخته شب وقت خواب بخورند و بعد از آن آب بنوشند به همين دستور صبح بدهند غذا جوشانيدهى عدس درست ديگر ورق اطراف زر تازه گل سرخ شب يمانى مازو اقاقيا گلنار مصطكى افسنتين هركدام سه درم خرماى تخم دور كرده هژده درم موم به روغن آهن گداخته سى و شش درم به دستور مرهم ساخته بر خرقه طلا كرده بر سينه ضماد نمايند براى نفث الدم سودمند است دور آنجا كه خون به قى همىآيد بر معده يا كبد و در آنجا كه از دماغ آيد بر تارك سر ضماد كنند ديگر آب خيار خصوصاً مع بعض مغريات قابضه اندك اندك نوشيدن مفيد . و اگر شاخ گوزن سوخته به ادويه قابضه آميخته استعمال نمايند نفع كثير دارد و كذلك آب نعناع ايضا ثمر درخت غرب كه به فارسى بده گويند به وزن يك درم نافع است و كذا شكوفهى كشنيز به آب بارد وزن سه درم صبح و شام ايضا بسد و گل شاموس نافع است و حب الآس و تخم بارتنگ دو درم در آب بارتنگ يا در آب گل سرخ تازه به غايت نافع و به خصوصاً بريان كرده مفيد ايضا پنير مايهى خرگوش و آهو و بزغاله در گلاب يا در مطبوخ عفص يا به آب دروج و خصوصاً براى آنكه از صدر آيد نافع است و گل مختوم و يا گل شاموس به اندكى سركه مفيد و حىالعالم با مثل آن نشاسته و كذا شب يمانى در زردهى بيضهى نيمبرشت خوردن سودمند