محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
158
اكسير اعظم ( فارسى )
سه ماشه بنفشه زوفا پرسياوشان هر يك چهار ماشه جوشانيده شربت بنفشه داخل كرده دهند و در آخر روز دارچينى الايچى خر و گاو زبان جوشانيده شربت بنفشه حل كرده بدهند . و اگر با رطوبت معده باشد بر شعثايك سرخ به جوارش مصطكى شش ماشه سرشته بخورند بالايش شيرهى اصل السوس چهار ماشه شيرهى دانه هيل سه ماشه شربت بنفشه دو توله بنوشند . و اگر بلغم در سرفه بر نيايد سپستان اصل السوس دارفلفل اسطوخودوس جوشانيده نبات دهند دارفلفل يك عدد براى تقويت معده و محافظت معدهى بارد از ضرر پستان كه مضعف معده است و براى تقطيع بلقم داخل كنند . و اگر مشاركت جگر و طحال باشد عنب الثعلب مويز منقى پرسياوشان بيخ سوسن زوفاى خشك جوشانيده نبات سفيد داخل كرده قرص گل سوده پاشيده بنوشند و جوشاندهى اصل السوس تخم خطمى خبازى زعفران كوكنار جوش داده نبات داخل كرده نيز مفيد سرفهى نزلى بارد است يا اصل السوس خطمى خبازى مويز منقى گاو زبان دارچينى جوشاينده نبات حل كرده بدهند . و بدانند كه دادن جوشانده بطور قهوهى به جهت نضج نزله بارد از دماغ ريز و نيز معمول است و اينجا دواى حابس نزله نيز ضم بايد كرد مثلًا اسطوخودوس سبوس گندم دارچينى و غيره دهند و يا دارچينى باديان خطائى چاى خطائى دانهى هيل اسطوخودوس سبوس گندم جوشانيده نبات داخل كرده بدهند كه براى تحليل و تقطيع و تلطيف مادهى غليظ الزج معمول است و يا گاو زبان اصل السوس هر يك چهار ماشه كاكراسينگى دو ماشه سبوس گندم چهار ماشه نبات دو توله جوشانيده و گاهى ابريشم نيز مىافزايند و گاهى در مزاج نزلى مراقى براى تقويت معده و سر و جاى رطوبت سينه الايچى سه ماشه باديان چهار ماشه سبوس گندم شش ماسه نبات توله جوشانيده جرعه جرعه مىدهند و گاهى اصل السوس گاو زبان هر يك چهار ماشه مىافزايند و گاهى در سرفهى مزمن چوب چينى چهار ماشه در عرق گاو زبان پانزده توله شب خيسانيده صبح جوشانيده چون نصف باند مىنوشانند و باقى نسخههاى جوشانده كه مسطور شد اگر خواهند به طريق قهوه بدهند و حب سلارس و حب عطائى و خميرهى خشخاش حاد و يا قوذاى علوىخانى و سفوف سرخ و شربت زوفا و اعجاز همه مفيد است و برشعثا و حسب جدوار معمولى و ترياق النزه و لعوق بزر البنج براى حبس نزله بارد هميشه معمول است و هرگاه سرفه شدت كند و به سبب غلظ ماده و تحجر آن نفث ظاهر نشود پيه گردهى بز و روغن يا سيمن هر دو را بر آتش گذارند تا جوش زند بر سينه بمالند تا سينه را نرم كند و اخلاط كثيفه را مستعد دفع سازد و اسطوخودوس هد و چند آن عسل مصطى پرورده نمايند و هر شب سه مثقال آن را با فاوانيا و مصطكى و مركى هر يك دو دانگ نرم سوده آميخته به آب بادرنجبويه چهار اوقيه بياشامند و يا مغز بادام و پنبه دانه و قرطم هر واحد يك توله رب السوس پرسياوشان بيخ كرفس برگ گاو زبان هر يك هفت ماشه بزر البنج پنج ماشه پوست خشخاش صمغ عربى هر يك چهار ماشه سائيده به ترنجبين سه توله سرشته حبها به قدر نخود بسته در دهان دارند و اين غرغره نيز مفيد بزر البنج پوست خشخاش گلنار عذبه عدس مسلم اصل السوس عنب الثعلب هر يك نه ماشه و غذا گوشت مرغ و جوجهى آن و كبوتر بچه به روغن گاو و مصالح گرم بريان يا شورباى آنها يا نخوداب مطيب اندك روغن و دارچينى و غيره و اطريه با فايند يا عسل مصفى نيز نافع است و از فواكه انجير خشك و مغز گروگان و بادام نمك سود دهند و ماء العسل تنها يا با فاديه حسب حاجت عوض آب بدهند و موى سر تراشيده بر آن خردل سوده و ثافسيا و سرگين كبوتر با عسل انجير مطبوخ سرشته طلا نمايند تا آنكه آبله به هم رسد و مندمل شدن ندهند . و اگر اين تدبير نيز سودى نبخشد بايد كه بر سر دو داغ نهند . ذكر بعض ادويهء مركبهء يونانيه نافع سرفه كه از نزله بارد باشد و همواره معمول است : حب جدوار كه به جهت سرفه و نزله مجرب افيون يك توله زعفران دارچينى زنجبيل مقل صمغ عربى كتيرا هر واحد يك نيم ماشه جوزبوا بسباسه تخم خشخاش مغز بهدانه مغز با دام شكر تيغال جدوار عنبر اشهب مرواريد سوده . و اگر نباشد زهر مهره سوده هر واحد يك ماشه حب سازند شربت حسب مزاج حب سلارس براى سرفهى مزمنه كه مانع خواب باشد افيون نيم ماشه صمغ عربى يك ماشه ميعهى سائله كند رب السوس مرمكى هر يك دو ماشه حب برابر فلفل بسازند بجوان يك دو حب و به طفل نصف يا ربع حسب سن و سال بدهند حب عطائى كه در سرفه و عنيق به غايت نافع زراوند مدحرج افيون هر يك يك مثقال ملك البطم ميعهى سائله كندر مر صاف هر يك سه مثقال حبها ساخته از دانگى تا نيم مثقال با شربهى مناسبه استعمال نمايند خميره خشخاش حار كه در نزله و سرفه مجرب و تقويت معده كند و قبض نسازد پوست خشخاش هشت توله قرنفل يك توله سنبل الطيب دارچينى جوز بواهر يك نيم توله همه را